مشکلات وصیت خود نوشت

در نگارش وصیت نامه توسط خود فرد( وصیت خود نوشت / وصیت سری ) و یا نوشتن وصیت نامه برای افراد نابینا و یا بی سواد نکات مهم حقوقی وجود دارد که در صورتی که این نکات رعایت نگردد می تواند مشکلات متعددی در اجرای آن بوجود آورد. از جمله این نکات می توان به موارد زیر اشاره نمود.

در وصیت خود نوشت، وصیت کننده باید تمام متن وصیت را به خط خودش نوشته باشد تا دارای اعتبار قانونی باشد. به همین دلیل شخص بی‌سواد یا شخصی که به سبب فقدان بینایی، توانایی نوشتن ندارد نمی‌تواند وصیت خود نوشت تنظیم کند در نگارش چنین وصیت نامه‌ای امکان وکالت دادن به شخص دیگری وجود ندارد.

وصیت کننده حتماً باید تاریخ روز، ماه و سال را به خط خود در وصیت نامه درج کند تا چنانچه وصیت نامه‌های متعددی از او موجود بود، آخرین نسخه وصیت نامه مشخص باشد، زیرا فقط آخرین وصیت نامه وصیت کننده دارای اعتبار است.

وصیت نامه خود نوشت حتماً باید به امضاء وصیت کننده رسیده باشد مهر و اثر انگشت وصیت کننده جایگزین امضاء او نمی‌شود. تغییر‌هایی که بعد از امضاء وصیت نامه در آن داده می‌شود، در واقع وصیت نامه جدیدی است که باید مجدد امضاء شود و تاریخ در آن قید شود وگرنه اعتبار وصیت نامه خود نوشت را نخواهد داشت.

دفتر وکالت در تهران

ا

وصیت نامه خود نوشت ساده‌ترین شکل وصیت نامه است و به موصی امکان می‌دهد که خود به طور پنهانی وصیت نامه اش را بنویسد و هیچ هزینه‌ای هم نپردازد. تنها خطر این است که وصیت نامه از بین برود یا در معرض تحریف قرار گیرد پس باید آن را در محلی محفوظ نگه داشت.

البته در وصیت نامه خودنوشت باید مواردی هم رعایت گردد که با موازین حقوقی ما سازگار باشد ،والا ممکن است وصیتی که انجام می پذیرد اساسا امکان اجرا شدن را نداشته باشد، بنابراین خوب است که وصیت نامه نزد وکیل دادگستری تنظیم گردد یا لااقل از مشاوه وکیل دادگستری در این زمینه بهره برده شود .

به عنوان مثال، فردی که قصد نوشتن وصیت‌نامه خودنوشت را دارد و بر اساس آن، می‌خواهد یکی از فرزندانش را از ارث محروم کند، با نوشتن چنین وصیت‌نامه‌ای، بدون دارا بودن اطلاعات حقوقی مورد نیاز در این زمینه، تصور می‌کند که اموالش در زمان پس از فوت، به طریق دلخواه و مورد نظر به وراثش منتقل شده و فرزند محروم از ارث البته به تصور خودش، هیچ بهره‌ و سهمی از این اموال نخواهد برد. لیکن باید بدانیم بر اساس ماده ۸۴۳ قانون مدنی: وصیت به زیاده بر ثلث ترکه، نافذ نیست؛ مگر به اجازه‌ وراث و اگر بعضی از ورثه اجازه دهد، فقط نسبت به سهم او نافذ است.
با این توصیف، افراد تنها می‌توانند تا میزان یک سوم از اموال خود را وصیت کنند و در صورت وصیت بر بیش از آن، نیاز به تایید وتنفیذ ورّاث می باشد.

بیشتر بدانیم :  تنفیذ وصیت نامه  

اقسام وصیت

اقسام وصیت عبارتند از:

۱- وصیت خود نوشته

۲- وصیت سری

۳- وصیت رسمی

۱– وصیت خود نوشته :
وصیت نامه خود نوشت سند عادی است . وارثان موصی و سایر کسانی که در مقابل آن قرار می گیرند می توانند در اصالت سند تردید کنند . در این صورت، برعهده موصی له است که انتساب وصیتنامه را به شخص موصی اثبات کند و در این راه تابع قواعد عمومی است .
در موردی که اصالت وصیتنامه محرز است و به درستی تاریخ آن احراز می شود، مدعی کسی است که تاریخ برخلاف ظاهر نادرست می داند و باید آن را در دادگاه ثابت نماید . در این دعوا، شهادت به تنهایی نمی تواند کافی باشد (ماده ۱۳۰۹قانون مدنی ) و مدعی باید، به استناد اقرار موصی یا اسناد دیگر، غلط بودن تاریخ را اثبات نماید .

۲– وصیت نامه رسمی
وصیتنامه رسمی، از بسیاری جهات بر وصیتنامه خود نوشته رجحان دارد :
نخست آنکه بیسوادان و کسانی هم که توانایی نوشتن ندارند می توانند از آن استفاده کنند . دیگر اینکه، با ثبت وصیت نامه در دفتر اسناد رسمی، نگرانی ناشی از فقدان وصیت از بین می رود و اراده موصی از گزند حوادث مصون می ماند . در مقام اجرای وصیت نیز موصی له نیاز به اثبات اصالت آن ندارد و در بسیاری از موارد رجوع به دادگاه ضرورت پیدا نمی کند، و کوتاهی در ارسال وصیتنامه به دادگاه از اعتبار آن نمی کاهد .
با وجود همه این مزایا تمایل موصی از پنهان نگاهداشتن وصیت و پرهیز از نقارهای خانوادگی و همچنین صرفه جویی در وقت و هزینه ثبت سند، باعث می شود که رغبت عمومی بر وصیتنامه خود نوشت بیشتر باشد و جزء بعضی از اغنیاء یا خبرگان حقوقی بدان عنایت نورزند .

۳– وصیتنامه سری
در قانون امور حسبی تعریف نشده است ولی، از جمع مواد ۲۷۹ و ۲۸۰ می توان گفت : وصیت نامه سری، وصیتی است که توسط موصی امضاء و لاک مهر می شود و در اداره ثبت محل اقامت او یا محل دیگری که در آیین نامه وزارت دادگستری معین شده است، به امانت گذارده می شود، بنابرین وصیتنامه سری در واقع مخلوطی از وصیتنامه رسمی و خود نوشت است.

وصیت نامه سری چیست و شرایط و تشریفات تنظیم آن کدام است ؟

وصیت نامه سرّی ترکیبی از وصیت نامه های خودنوشت و وصیت نامه های رسمی بوده و دارای تشریفات اداری زیادی است.ماده ۲۷۹ قانون امور حسبی در این خصوص بیان داشته:«وصیت نامه سرّی ممکن است به خط موصی یا به خط دیگری باشد ولی در هرصورت باید به امضای موصی برسد و به ترتیبی که برای امانت اسناد در قانون ثبت اسناد مقرر گردیده در اداره ثبت اقامتگاه موصی یا محل دیگری که در آیین نامه وزرات دادگستری معین می گردد امانت گذارده می شود.» در وصیت نامه سری تنها امضای موصی باید متعلق به او باشد بنابراین اگر متن وصیت را شخص دیگری نوشته اما امضای موصی پای وصیت نامه باشد وصیت معتبر خواهد بود.قانون امور حسبی اشخاص بی سواد را از تنظیم وصیت نامه سری منع کرده است اما همین که شخص بی سوادی بتواند امضا کند برای تنظیم وصیت نامه سری کافی است.

از آنجا که وصیت نامه سری نزد اداره ثبت اسناد به امانت گذاشته می شود امکان گم شدن ندارد اما به لحاظ پیچیده بودن تشریفات اداری میزان استفاده از آن در بین مردم پایین است.برای رعایت تشریفات وصیت نامه سری پس از آنکه وصیت نامه تنظیم شد و به امضای موصی رسید می بایست مطابق قانون ثبت اسناد و املاک،در لفافی با لاک و مهر پیچیده شود و توسط موصی تقدیم اداره ثبت محل گردد همچنین موصی باید در حضور مسئول دفتر،تاریخ تسلیم امانت به وسیله موصی با نوشتن حروف قید گردد در این صورت اداره ثبت به موصی سند رسمی ثبت امانت می دهد.

بیشتر بدانیم : وضعیت ارث ایرانیان خارج از کشور

آیا وصیت‌نامه خودنوشت بدون شاهد هم معتبر است؟

بله. طبق قانون مدنی، وصیت‌نامه خودنوشت بدون نیاز به شاهد نیز معتبر است، اما باید حتماً شرایط قانونی را داشته باشد؛ یعنی تماماً به خط وصیت‌کننده نوشته شده باشد، دارای تاریخ و امضا باشد. در صورت فقدان این شرایط، امکان بی‌اعتباری وصیت وجود دارد.

۲️⃣ شایع‌ترین دلیل باطل شدن وصیت‌نامه خودنوشت چیست؟

مهم‌ترین علت‌های بی‌اعتباری عبارتند از:

• نبود امضا

• نبود تاریخ

• تایپ یا پرینت بودن وصیت

• مشخص نبودن اراده واقعی وصیت‌کننده

• عدم احراز سلامت عقلی و قصد در زمان تنظیم سند

۳️⃣ اگر وارثان مدعی شوند وصیت‌نامه جعلی است، چه باید کرد؟

در این حالت، باید از طریق دادگاه درخواست کارشناسی خط و امضای وصیت‌نامه داده شود.
کارشناس رسمی دادگستری اعتبار دست‌خط و امضا را بررسی کرده و دادگاه با نظر کارشناسی رأی می‌دهد.

۴️⃣ آیا وصیت‌نامه خودنوشت حتماً باید در دفترخانه ثبت شود؟

خیر. ثبت در دفترخانه الزام قانونی ندارد؛ اما ثبت رسمی باعث می‌شود:

• امکان ادعای جعل کاهش یابد

• در زمان اجرا اختلاف و هزینه کمتر شود

• ارزش اثباتی سند بالا برود

۵️⃣ اگر ورثه وصیت را اجرا نکنند، چه اقدامی می‌توان انجام داد؟

در صورت وجود شرایط قانونی در وصیت‌نامه، هر ذی‌نفع می‌تواند با تقدیم دادخواست «تنفیذ وصیت» یا «الزام وراث به اجرای وصیت» از دادگاه درخواست اجرای آن را نماید.

۶️⃣ آیا وصیت‌نامه خودنوشت می‌تواند بیش از یک‌سوم اموال را شامل شود؟

خیر. طبق ماده ۸۴۳ قانون مدنی:
وصیت‌نامه فقط تا یک‌سوم (ثلث) اموال بدون اجازه وراث معتبر است.
در صورتی که وصیت بیشتر از ثلث باشد، مازاد تنها در صورت رضایت وراث قابل اجراست.

۷️⃣ اگر وصیت شامل اموال غیرقابل انتقال یا متعلق به شخص دیگر باشد، چه می‌شود؟

وصیت نسبت به مال خارج از مالکیت موصی بی‌اعتبار است و فقط نسبت به اموالی که هنگام فوت در مالکیت وصیت‌کننده وجود داشته معتبر خواهد بود.

۸️⃣ آیا می‌توان وصیت‌نامه خودنوشت را قبل از فوت لغو یا اصلاح کرد؟

بله. وصیت قابل رجوع و قابل تغییر است و وصیت‌کننده هر زمان بخواهد می‌تواند متن قبلی را باطل یا اصلاح کند.
وصیت جدید ناسخ وصیت قدیمی خواهد بود.

۹️⃣ اگر وصیت‌نامه خودنوشت مفقود شود، آیا امکان اثبات آن در دادگاه وجود دارد؟

بله، در صورتی که:

• شاهدانی وجود داشته باشند که از مفاد آن اطلاع داشته باشند

• تصویر یا رونوشت معتبر در دست باشد

• یا امکان اثبات دست‌خط از طریق نمونه‌های موجود قبلی وجود داشته باشد

دادگاه می‌تواند با دلایل دیگر نیز وقوع وصیت را احراز کند.

🔟 برای جلوگیری از مشکلات حقوقی وصیت‌نامه خودنوشت چه راهکاری توصیه می‌شود؟

بهترین راه این است که وصیت‌نامه علاوه بر تنظیم دست‌نویس، توسط یک وکیل متخصص بازبینی شود تا اختلافات احتمالی پیشگیری شود.
در صورتی که قصد دارید وصیت‌نامه‌ای معتبر، قابل استناد و بدون ایراد قانونی تنظیم کنید، می‌توانید با:

📞 گروه وکلای حق‌گرا – ۰۹۱۲۰۹۱۶۵۲۱

تماس گرفته و از خدمات مشاوره، تنظیم و ثبت رسمی وصیت بهره‌مند شوید.