تنفیذ وصیت نامه

در هنگام فوت ، نحوه تقسیم ترکه و ارث میان ورثه از اهمیت زیادی برخوردار است. یکی از موضوعاتی که در هنگام تقسیم ترکه و ارث مطرح میشود انحصار وراثت و وصیت‌ نامه و تنفیذ آن است. همان گونه که می‌دانید هر شخصی تا قبل از فوت می‌تواند تا یک‌سوم همه دارایی‌هایش را در وصیت‌نامه تعیین تکلیف کند. اما برای پرداختن به باقی اموال رضایت وارثان را نیاز دارد. در این‌ خصوص تنفیذ وصیت نامه یا تأیید وصیت‌ نامه یکی از مهم‌ترین امور در پرونده‌های مربوط به ارث است.

نکات مهم دعوای تنفیذ وصیت نامه در دادگاه

لازم به ذکر است که دادگاه باید موارد زیر را در دعوای تنفیذ وصیتنامه احراز نماید:
• عدم رجوع وصیت کننده از وصیت
• قبول موصی له
• عدم بطلان وصیتنامه
• وجود شرایط قانونی صحت وصیتنامه
دعوای تنفیذ وصیتنامه از سوی موصی له یا نمایندگان قانونی وی عليه وراث موصی مطرح می گردد و این دعوا ترافعی بوده و باید به طرفیت کلیه ورثه اقامه شود و چنانچه وصی هم از جانب موصی تعیین شده باشد، باید او هم طرف دعوا قرار گیرد.

لازم به ذکر است که دعوای تنفیذ وصیتنامه نیاز به تقدیم دادخواست حقوقی و تنفیذ آن از دادگاه دارد. پس از طرح دعوای تنفيذ وصیتنامه عادی تملیکی به طرفیت ورثه و رسیدگی دادگاه و نهایتأ صدور حکم بر تنفيذ وصیت نامه عادی و قطعیت آن، حکم دادگاه اعلامی بوده و نیازی به صدور اجراییه ندارد و موصی له برای اجرای مفاد آن می تواند از طریق مراجع صالحه اقدام نماید.

بیشتر بدانیم : نحوه ابطال وصیت نامه  

موارد ابطال وصیت نامه

مواردی که در صورت عدم رعایت آن ها از سوی موصی یا نبود این ویژگی ها در موضوع وصیت، باید وصیت نامه را قابل ابطال دانست عبارتند از:
1- عدم اهلیت موصی
2- خودکشی موصی
3- رجوع موصی از وصیت
4- عدم قبول وصیت توسط موصی له
5- وصیت مازاد بر ثلث
6- وصیت به مال غیر
7- نامشروع بودن جهت وصیت
خواهان دعوای ابطال وصیت حسب مورد ممکن است تمام یا بعضی از وراث باشد که دعوی را علیه موصی له مطرح می نمایند. خواهان باید مدارک و اسناد مبنی بر باطل و بلااثر بودن وصیت نامه مانند شهادت نامه، اقرارنامه، وصیت نامه دوم، حکم حجر موصی، نظریه پزشکی و.. را ارائه نماید. لازم به ذکر است که دعوای مربوط به وصیت متوفی را حتی می توان پس از صدور گواهی انحصار وراثت و تصفیه ماترک و تا قبل از تقسیم ترکه و یا پس از تقسیم ماترک مطرح نمود. در صورتی که دعوی مذکور قبل از تقسیم ترکه اقامه گردد رسیدگی به آن در صلاحیت دادگاه محلی است که آخرین اقامتگاه متوفی در آن محل بوده است.

دفتر وکالت در تهران

مواد قانونی قابل استناد در خصوص ابطال و تنفیذ وصیت نامه

برای اطلاع از مقررات حاکم بر دعوای تنفیذ و ابطال وصیت نامه مقررات زیر را مطالعه نمایید :

مواد قانون مدنی از ماده ۸۲۵ تا ۸۶۰

مواد قانون امور حسبی از ماده ۲۷۶ تا ۲۹۹

بیشتر بدانیم : ارث طبقه دوم و سوم  

دعوای تنفیذ وصیت نامه

اگر بخواهیم موضوع را به صورت روان تر بیان کنیم، در صورتی که درخواست تنفیذ وصیت نامه و یا اعتراض به وصیت نامه به دادگاه و یا محکمه ارجاع داده شود، تنها در صورتی وصیت نامه قابل اجرا میباشد که ورثه و افراد ذینفع نسبت به  تایید وصیت نامه اقدام و اقرار کند. در غیر این صورت دادگاه به هیچ عنوان حق تایید و تنفیذ را نخواهد داشت. اگر حتی ادله اثباتی دیگری برای درستی وصیت نامه عادی هم وجود داشته باشد بدون تنفیذ وصیت نامه توسط افراد ذینفع وصیت نامه قابل تایید نخواهد بود. اما سوالی که پیش می آید، در صورتی که برخی از ورثه نسبت به  تایید وصیت نامه اقدام کند و برخی دیگر تایید نکند، تکلیف وصیت نامه و نحوه اجرای آن به چه صورت خواهد بود؟ می‌توان عنوان کرد در صورتی که برخی از افراد اقدام به تنفیذ وصیت نامه کنند تنها برای افرادی که آن را تایید کرده اند قابل اجرا خواهد بود. یعنی فرض کنید موصی در وصیت نامه خود برای دو سوم اموال تکلیف را بیان کرده و یا در حقیقت دو سوم اموال خود را به کسی داده است ، اگر برخی از فرزندان اقدام به تنفیذ وصیت نامه کنند و برخی دیگر نسبت به آن اعتراض داشته باشند، انتقال مال تنها برای افرادی قابل اجراست که اقدام به تنفیذ وصیت نامه کردند و برای سایر فرزندان و یا سایر وراث قابل اجرا نخواهد بود.

آیا اجرای وصیت نامه برای مازاد بر ثلث اموال در هر حالت قابل تنفیذ خواهد بود؟

به طور کلی می‌توان گفت تنفیذ وصیت نامه تنها در رابطه با وصیت سری و خودنوشت قابل اجرا خواهد بود، در صورتی که پیش از زمان وفات موصی با مراجعه به دفاتر اسناد رسمی اقدام به تنظیم وصیت برای مازاد بر یک سوم اموال کند، با توجه به قوانین مربوط به مفاد اسناد رسمی وصیت از نوع رسمی بوده و باید وصیت اجرا شود و فقط در صورتی غیر قابل اجراست که به نحوی وصیت نامه باطل شود. لازم به ذکر است که ملاک وصیت، اموال در زمان وفات وصیت کننده بوده است. یعنی ممکن است وصیت کننده در زمان حیات خود اموال را منتقل کرده پس این اموال قابل انتقال نخواهد بود. اما با توجه به آن که پس از فوت موصی میزان اموال وصیت شده تعیین می شود، در صورتی که وصی برای اجرای وصیت نامه به صورت رسمی وجود داشته باشد امکان عدم اجرا برای وصیت وجود ندارد و تنفیذ وصیت نامه به صورت رسمی تعیین می گردد. اما ورثه میتوانند با ادله‌ای دادگاه را متقاعد به عدم تنفیذ وصیت نامه کنند. در صورتی که دادگاه نسبت به ابطال آن حکم صادر کند، حکم دادگاه تنها توقیف یا ابطال عملیات اجرایی وصیت خواهد بود.

طرح تنفیذ وصیت نامه چگونه میباشد؟

با توجه به این نکته که تنفیذ وصیت نامه تنها در رابطه با وصیت نامه سری و خودنوشت قابل تایید است در صورتی که افراد ذی نفع بخواهند نسبت به تنفیذ وصیت نامه اقدام کنند، می‌تواند از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی دادخواست خود را مبنی بر تنفیذ وصیت نامه مطرح کرده، همچنین پس از شهادت شهود و ارائه دلایل به کارشناس رسمی، تقاضای تنفیذ وصیت نامه نمایند.

در صورتی که ورثه یا افراد ذینفع صغیر باشند برای تنفیذ وصیت نامه باید چه اقدامی صورت گیرد؟

همان گونه که قانون بیان میکند. در صورتی که فرد صغیر بین وراث وجود داشته باشند حق تنفیذ وصیت نامه برای مازاد بر ثلث اموال برای صغیر وجود ندارد، لازم به ذکر است که ولی و یا وصی و قیم نمی تواند برای مازاد بر ثلث نسبت به سهم صغیر، اقدام به تنفیذ وصیت نامه نمایند. تنها در صورتی که اجرای وصیت مشروط به تایید و تنفیذ وصیت نامه توسط صغیر بوده باشد و عدم اجازه فرد سبب ایجاد اخلال و یا ضرر شود. وصی و یا قیم صغیر می تواند نسبت به تنفیذ وصیت نامه اقدام کند. باید توجه شود در صورتی که ولی و یا وصی برای صغیر وجود داشته باشد، جهت تنفیذ وصیت نامه دادسرا اجازه دخالت ندارد. اما در صورتی که قیم وجود داشته باشد باید حتماً به تایید دادستان برسد.

نمونه ای از درخواست تنفیذ وصیت نامه

ریاست محترم دادگاه

آقای / خانم………….. که مطابق گواهی فوت در مورخه …….. فوت نمودند در کمال صحت و سلامت به موجب پیوست، وصیت نامه عادی را به نفع اینجانب تنظیم نموده و اینجانب نیز وصیت مذکور را بعد از فوت قبول کردم با توجه به اینکه به موجب گواهی انحصار وراثت، همگی وراث منحصر متوفی می باشند اما از پذیرش وصیت نامه و عمل به آن امتناع می نمایند، لذا تقاضای صدور حکم به تنفیذ وصیت نامه عادی داریم.

جمع بندی

اگر بخواهیم به صورت کلی بیان کنیم معمولاً تنفیذ وصیت نامه در صورتی انجام می پذیرد که بین وراث جهت اجرای وصیت نامه  غیر ثبتی اختلاف باشد و یکی از وراث جهت تایید آن دادخواست ارائه داده و با توجه به شرایط دادگاه میتواند در مورد آنها حکم صادر کند، دادگاه نیز با بررسی وصیت نامه و ادله نسبت به تنفیذ وصیت نامه و یا ابطال وصیت نامه و یا حتی رد تنفیذ اقدام می کند.