مراحل تعیین و نصب قیم

مقدمه

در همه جوامع سرپرستی کودکان بی سرپرست یکی از مهم‌ترین مباحث مردم  است که هم بُعد اجتماعی و انسان دوستانه از اهمیت ویژه ای دارد و هم به لحاظ حقوقی و قانونی شامل مباحثی پیچیده است. چنین مباحثی به دلیل اثر زیادی که روی زندگی یکی از آسیب‌پذیرترین اقشار جامعه دارد نیاز به دقت نظر و حمایت ویژه قانون‌گذار دارد. در این مقاله سعی داریم با ابعاد مختلف سرپرستی و تعیین قیم مطالبی ارائه نمائیم

در صورتی که نیاز به مشاوره در خصوص امور خانواده و تعیین و نصب قیم داشتید می توانید با شماره ۰۹۳۶۴۶۸۸۸۶۱ و یا شماره های ذیل صفحه تماس بگیرید و از راهنمایی های وکلای پایه یک دادگستری در گروه وکلای حق گرا این زمینه بهره مند شوید

سرپرستی کودکان بی سرپرست

در بحث سرپرستی کودکان بی سرپرست و حمایت از محجورین با سه مبحث ولایت قهری، وصایت و قیمومت روبرو هستیم.

ولایت قهری: مخصوص پدر و جد پدری است. ولایت اقتداری است که قانون گذار به منظور اداره امور مالی و تربیت کودک اعطاء کرده است و قهری به معنای جبری و اضطراری است. در قانون مدنی ایران ولایت قهری صرفاً به پدر و جد پدری اختصاص داده شده است.

وصایت: یعنی سمتی که از طرف پدر و جد پدری (ولی قهری) برای سرپرستی اولادشان بعد از فوت موصی به شخصی واگذار می‌شود.

حضانت: حضانت یکی از نهادهای حمایت از محجورین است که ناظر به نگهداری جسمی و فیزیکی صغیر و مجنون است نه اداره امور مالی و غیرمالی و انجام دادن اعمال حقوقی از جانب محجور. همچنین حضانت اقتداری است که قانون به منظور نگهداری و تربیت اطفال به پدر و مادر اعطا کرده است.

در خصوص محجورین در درجه اول ولیِ خاص عهده‌دار امور محجور است. هرگاه مهجور ولی خاصی نداشته باشد برای او به حکم دادگاه قیم نصب می‌شود. ولیِ خاص به پدر و جد پدری و ولیِ منصوب از سوی یکی از آنان گفته می‌شود و سمت آنان همان طور که گفته شد ولایت خاص است.

بنابراین تفاوت ولی قهری با قیمومت در این است که ولی قهری به طور مستقیم تعیین شده (یعنی اجباری) ولیکن در صورت نبود ولی قهری قیمومت به حکم دادگاه (غیر مستقیم) تعیین خواهد شد. بنابراین در کار ولی قهری دادستان یا دادگاه دخالتی ندارد ولی در کار قیم ایشان نظارت خواهد داشت.

[WD_Button id=3120]

فرق بین وصی و قیم

وصی به وسیله ولی قهری تعیین می‌شود و اختیارات او را موصی تعیین می‌کند. ولیکن قیم به حکم دادگاه منصوب می‌گردد و اختیاراتش را قانون تعیین می‌کند.
دادگاه یا دادستان در کار وصی دخالت نمی‌کند ولی بر کار قیم نظارت دارد.
فرزندخواندگی نیز به منظور حمایت از کودکان بدون سرپرست تعریف شده البته در حقوق ایران فرزندخوانده فرزند نبوده و چیزی جز سرپرستی اطفال بدون سرپرست نمی‌باشد و با قیمومت فرق دارد.

همچنین اطفالی که نسبت آنها نامشروع است می‌توان آنها را در حکم کودکانی دانست که ولی خاص ندارند. بنابراین برای آنها باید قیم نصب کرد. هرگاه ولی قهری طفل محجور شود مدعی‌العموم مکلف است قیمی برای طفل تعیین کند. در صورت اثبات عدم لیاقت یا خیانت پدر یا جد پدری دادگاه ولی قهری را از و نصب قیم می نماید.

شرایط درخواست کنندگان سرپرستی کودکان بی سرپرست

مطابق ماده ۱۱۸۴ (اصلاحی ۱۳۷۹/۳/۱) قانون مدنی مصوب ۱۳۱۴/۱/۱۹ با اصلاحات و الحاقات بعدی، در صورت عدم رعایت غبطه و مصلحت صغیر از سوی ولی قهری، با جمع شرایطی می توان وی را عزل نمود و برای اداره اموال و حقوقی مالی صغیر قیم تعیین کرد. همچنین است اگر ولی قهری مرتکب تعدی و تفریط (خیانت در امانت) نسبت به اموال مولی‏ علیه شود که برابر ماده ۱۱۸۶ قانون مزبور باید براساس ماده ۱۱۸۴ مذکور عمل شود.

تقاضای پیش‌گفته ممکن است از دادستان محل اقامت محجور و یا مسقیماً از دادگاه خانواده به عمل آید که همواره نوع نخست پیشنهاد می شود. از طرف دیگر، به موجب ماده ۶۱ قانون امور حسبی مادر محجور از اشخاصی است که نسبت به سایر افراد حق اولویت در احراز سمت قیمومت را دارد. براین اساس، تقاضای مادر باید به گونه‌ای تنظیم شود که ضمن اشاره به علت امر، متضمن درخواست اجرای حق اولویت مزبور نیز باشد.

در پیوند با موضوع فوق و به درخواست بابایی یکی از کاربران سایت، نمونه درخواست عزل ولی قهری و نصب قیم به تقاضای مادر صغیر از دادستان عمومی به شرح زیر تهیه گردیده است:

نمونه فرم درخواست نصب قیم برای صغیر به تقاضای مادر وی از دادستان دادسرای عمومی

بسمه تعالی

سرپرست محترم دادسرای عمومی ناحیه ۲۵ تهران (امور سرپرستی)

احتراماً به استحضار می رساند، آقای … فرزند … به شماره شناسنامه ….. شماره ملی …. در تاریخ … در اقامتگاه دائمی خود در شهرستان … مرحوم شد. از وی فرزند پسر/ دختری به نام … متولد … دارای شماره شناسنامه …. مقیم …. در قید حیات است که حضانت آن با اینجانبه همسر آن مرحوم و مادر صغیر می باشد.

از آنجایی که جدی پدری محجور به نام آقای …. فرزند …. دارای شماره شناسنامه …. شماره ملی …. متولد …. مقیم …. در قید حیات است، اداره اموال و حقوقی مالی مولی علیه بر عهده ایشان می‌باشد لکن این شخص به علت بی‏‌توجهی، سهل‏‌انگاری و بی‌‏اطلاعی نسبت به امور مولی علیه و …. قادر به انجام وظایف خود نبوده و موجبات تضرر صغیر را فراهم نموده است.

بنابراین، مراتب را در اجرای قسمت نخست ماده ۱۱۸۴ قانون مدنی [اگر ولی قهری مرتکب تعدی و تفریط نسبت به اموال مولی‏‌علیه شده باشد باید به ماده ۱۱۸۶ قانون فوق نیز استناد شود]، به منظور انجام اقدامات قانونی لازم جهت عزل ولی قهری و نصب قیم با حق اولویت مادر به شرح ماده ۶۱ قانون امور حسبی به آن مقام اعلام می دارم.

محل اقامت صغر: ……………………

اقامتگاه ولی قهری: ………………

اقامتگاه متقاضی: ……………………

نام و نام خانوادگی

امضاء

[WD_Button id=3114]

مدارک لازم برای تشکیل پرونده حجر و صدور قیم نامه

اصولاً برای برای تشکیل پرونده مدارک زیر لازم است:

۱– اصل و فتوکپی مصدق تمام صفحات شناسنامه متوفی، کارت ملی و گواهی فوت ایشان

۲- اصل و فتوکپی مصدق تمامی صفحات شناسنامه‌ صغیر

۳- اصل و فتوکپی مصدق تمامی صفحات شناسنامه مادر صغیر

۴- اصل و فتوکپی مصدق تمامی صفحات سند ازدواج رسمی والدین صغیر

۵- فتوکپی شناسنامه و کارت ملی جدپدری صغیر

۶- ارائه دلایل مؤید عدم رعایت غبطه و مصلحت صغیر (و تعدی و تفریط در صورت ارتکاب)

۷- دو قطعه عکس مادر صغیر جهت الصاق روی قیم نامه (که پس از صدور حکم قیمومت مادر از سوی دادگاه استفاده خواهدشد)

اشخاص ذیل نباید به سمت قیمومت معین شوند:

• کسانی که خود تحت ولایت یا قیمومت هستند.
• کسانی که به علت ارتکاب جنایت یا یکی از جنحه‌های ذیل به موجب حکم قطعی محکوم شده باشند:
• سرقت – خیانت در امانت – کلاهبرداری – اختلاس – هتک ناموس – یا منافسات عفت – جنحه نسبت به اطفال – ورشکستگی بتقصیر.
• کسانی که حکم ورشکستگی آن‌ها صادر و هنوز عمل ورشکستگی آن‌ها تصفیه نشده است.
• کسانی که معروف به فساد اخلاق باشند.
• کسی که خود یا اقرباء طبقه اول او دعوائی بر محجور داشته باشند.

• چه افرادی تحت سرپرستی قرار می‌گیرند؟ آیا در این باره بین پسرها و دخترها تفاوتی وجود دارد؟

  اطفال تا زمانی که به سن بلوغ و رشد نرسیده‌اند، تحت ولایت قهری پدر و جد پدری خود قرار دارند. البته اگر طفل صغیر در زمان بلوغ غیررشید یا مجنون باشد، یعنی سفه یا جنون وی متصل به صغر او باشد، ولایت قهری پس از رسیدن به سن بلوغ و رشد نیز ادامه می‌یابد.
  البته در مورد دختری که ازدواج نکرده و باکره است است نیز هر چند به سن بلوغ و رشد رسیده باشد، ولایت پدر و جد پدری بر وی فقط از حیث اجازه ازدواج او ادامه دارد که آن هم به شرطی است که بدون علت موجه از دادن اجازه ازدواج او خودداری نکند و اگر بدون علت موجه از دادن اجازه ازدواج دخترش امتناع کند، اجازه او ساقط می‌شود.

  حقوق فرد سرپرستی‌شونده چیست؟ آیا اساسا می‌توان برای او تکالیفی هم قائل بود؟

  فردی که تحت ولایت قرار دارد، طبیعتا محجور است و قانونا با تکلیفی مواجه نیست. اما حقوقی دارد که باید ولی قهری این حقوق را رعایت کند. از جمله این حدود و اختیارات ولی قهری که باید در اقدامات خود غبطه و مصلحت مولی‌علیه را رعایت کند و اقدامی نکند که به ضرر او باشد و در تصرف نسبت به اموال او نیز باید شرط امانت را رعایت کند.

  آیا می‌توان سرپرستی را از ولی‌قهری سلب کرد و به کس دیگری واگذار کرد؟ اگر قرار است مصلحت را ملاک اعمال او بدانیم چه ملاک و معیاری وجود دارد که براساس آن قضاوت کنیم که او مطابق مصلحت عمل کرده است یا خیر؟

  بله. این امکان وجود دارد. البته قبل از اصلاح ماده ۱۱۸۴ قانون مدنی در سال ۱۳۷۹، عزل ولی قهری امکان‌پذیر نبود و در صورت عدم رعایت غبطه و صلاح مولی‌علیه از سوی ولی قهری، فقط امکان ضم امین به او وجود داشت. اما با اصلاح ماده مزبور امکان عزل ولی قهری نیز پیش‌بینی شد و مقرر شد که در صورت عدم رعایت مصلحت مولی‌علیه از سوی ولی قهری، وی عزل و برای اداره امور مالی طفل، فرد صالحی به عنوان قیم او تعیین شود.

  در تمییز تقصیر ولی، «داوری عرف» مبنا است. خروج ولی قهری از نمایندگی مولی‌علیه خلاف اصل است و نیاز به اثبات دارد. البته باید توجه داشت که عدم صلاحیت ناشی از خیانت ولی قهری در اموال و امور مالی مولی‌علیه با وضعیتی که ولی قهری به دلیل کبر سن یا بیماری یا غیبت یا امثال آنها توانایی اداره امور مولی‌علیه را نداشته باشد از حیث آثار و احکام متفاوت است و در موارد اخیر، ولی قهری عزل نمی‌شود، بلکه دادگاه حسب مورد فردی را به عنوان امین به او منضم یا موقتا برای تصدی امور مالی و حقوقی او تعیین می‌کند. به بیان دیگر در موردی که ولی قهری به دلیل کبر سن یا بیماری ناتوان از اداره امور مالی مولی‌علیه باشد، دادگاه امین را به او منضم می‌کند که اداره امور طفل را با هم انجام دهند، بدون اینکه امین حق اقدام انفرادی را داشته باشد و بدون اینکه دایره اختیارات ولی قهری محدود شود.

  در واقع در فرض مزبور امین نقش معاونت و کمک به ولی قهری را در اداره امور مولی‌علیه خواهد داشت. اما در جایی که به واسطه حبس و غیبت، دسترسی به ولی قهری وجود نداشته باشد یا دشوار باشد، امین شخصا امور مولی‌علیه را تا زمان رفع مانع تصدی می‌کند

دفتر وکالت حق گرا

در خصوص مطالب ارائه شده اگر سوالی دارید می توانید از طریق تلفن  ۰۹۳۶۴۶۸۸۸۶۱ یا حضوری با وکیل های موسسه حقوقی حق گرا صحبت کنید و مشکل خودتان را با آنها در میان بگذارید.

در صورت نیاز به کسب اطلاعات بیشتر در خصوص تعیین قیم و سرپرست می توانید یا گرفتن مشاوره از وکیل طلاق توافقی با شماره های موجود در وب سایت  حق گرا تماس حاصل فرمایید.