مجازات حمل و نگهداری بی سیم های غیرمجاز، قسمت اول
استفاده از بی سیم به عنوان ابزار ارتباط الکترونیکی در عصر فناوری اطلاعات و ارتباطات، امر اجتناب ناپذیر می باشد. آنچه در این رابطه مهم است، این که آیا استفاده کننده از آن دارای مجوز لازم از سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی کشور می باشد یا خیر؟ چه آنکه در غیر این صورت استفاده یا حمل آن فاقد مجوز قانونی بوده و مستلزم برخورد قانونی خواهد بود.
از موضوعات مورد بحث در دادسرای عمومی و محاکم جزایی، تعیین ضمانت اجرای کیفری حمل و نگهداری بی سیم های غیرمجاز است. قضات محاکم کیفری نظر واحدی در این خصوص ندارند. عده ای با استدلال به برخی عمومات قانون استفاده از بيسيمهاي اختصاصي و غير حرفهاي (آماتوري) مصوب ۲۵/۱۱/۱۳۴۵ با اصلاحات بعدی و آیین نامه اجرایی قانون استفاده از بی سیم های اختصاصی و غیر حرفه ای ( آماتوری) مصوب ۱۳/۱۱/۱۳۶۱ هیأت وزیران آن را جرم و قابل مجازات می دانند اما در مقابل برخی دیگر با اتکاء به همان مستندات اما با استدلالهای مغایر، آن را فاقد ضمانت اجراء می دانند. به راستی کدامیک از این نظرات با فلسفه وضع این قوانین و تفسیر صحیح از قانون منطبق است؟
پاسخ به پرسش فوق و نیز سئوالی که یکی از همکارن قضایی و برخی از کاربران سایت در همین رابطه پرسیدند، انگیزه ای شد تا مقاله چهار قسمتی در خصوص تعیین ضمانت اجرای کیفری حمل و نگهداری بی سیم های غیرمجاز در قوانین جزایی تهیه شود که به نظر عمده مطالب در این خصوص را پوشش خواهد. این مقاله شامل قسمتهای زیر خواهدبود:
قسمت اول – آشنایی با بی سیم، کاربردهای بی سیم، انواع بی سیم، مدیریت فرکانس رادیویی، ضرورت برخورد قانونی با بی سیم های غیرمجاز و فروشندگان و استفاده کنندگان از آن و آشنایی با اصطلاحات مرتبط با ارتباطات رادیویی
قسمت دوم – قوانین و مقررات قانونی حاکم بر بی سیم های غیرمجاز
قسمت سوم – نحوه برخورد ضابطان دادگستری و مقام های قضایی با بی سیم های غیرمجاز مکشوفه
قسمت چهارم – رویکرد قضات و رویه قضایی نسبت به اعمال مجرمانه حمل و نگهداری بی سیم های غیرمجاز
قسمت اول- آشنایی با بی سیم، کاربردهای بی سیم، انواع بی سیم، مدیریت فرکانس رادیویی، ضرورت برخورد قانونی با بی سیم های غیرمجاز و فروشندگان و استفاده کنندگان از آن و آشنایی با اصطلاحات مرتبط با ارتباطات رادیویی
در عصر فناوری اطلاعات و ارتباطات اکثر ما با نام بی سیم به عنوان یکی از وسایل ارتباطی آشنایی داریم و غالباً شاهد کاربرد آن از سوی مأمورین کلانتری ها، پلیس راهنمایی و رانندگی و نیروهای امداد رسانی می باشیم.
تعریف بیسیم
بی سیم یک نوع رادیو است که برخلاف رادیو که تنها گیرنده است، یک دستگاه فرستنده-گیرنده است. بیسیم هم به صورت دستی و هم به صورت ثابت (در خودرو یا مکان ثابت) در دسترس است. گونه دستی آن اغلب به نام واکی تاکی (walkie-talki) نامیده میشوند که با فشار دادن یک دکمه (push to talk) جهت مکالمه آماده میشوند. فرکانس کار دستگاههای بیسیم متفاوت است، اما پرکاربردترین آنها از ۱۳۶-۱۷۴ مگاهرتز(VHF) و ۴۰۰-۴۷۰ مگاهرتز(UHF) میباشد. برد یک دستگاه بیسیم به قدرت خروجی آن بستگی دارد و عوامل محیطی بر برد این دستگاهها تاثیرگذار است.
کاربردهای بی سیم در شبکه ارتباطی
کاربردهای بی سیم به دو نوع مفید و مضر قابل تقسیم بندی است.
کاربردهای مفید بی سیم
مهمترین کاربرد این تجهیزات در مراکز خدماتی و امداد رسانی مانند اورژانس ها ، آتش نشانی ، آمبولانس ها ، شبکه های توزیع آب و برق ، نیروی انتظامی ، راهنما و رانندگی ، خطوط حمل و نقل دریایی و هوایی و بسیار موارد.
کاربردهای مضر بی سیم
شکی نیست که اگر بی سیمِ های غیرمجاز به صورت غیرقانونی در بین اشخاص حقیقی و حقوقی و شرکت های خصوصی مورد استفاده قرار گیرد، می تواند موجب صدمات جبران ناپذیری شود که صدها مثال در این خصوص قابل ذکر است. از جمله باعث ایجاد اختلال و پارازیت در شبکه های بی سیمی رده های اجرایی و عملیاتی فاتب شود، با شنود تلفن و سرقت بوق تلفن موجب لو رفتن و افشای مکالمات خصوصی، هم شنوایی و شکست های حفاظتی گردد. موجب اختلال در ارتباطات رادیویی یگان های نظامی، انتظامی و امنیتی و نیز شبکه های رادیویی امور زیربنایی مانند مخابرات ناوبری هوایی، خطوط انتقال نیرو صدا و سیما، شبکه مخابرایت مراکز امداد رسانی شود. همچنین این نکته قابل ذکر است که به علت فرکانس و قدرت خروجی غیر استاندارد که در بی سیم غیرمجاز بکار رفته، موجب صدمات جبران ناپذیر بر سلامت انسان نیز می شود.
انواع بی سیم ها
الف- تقسیم بندی از جهت نوع ساخت
رادیوهای بی سیم دارای انواع مختلفی هستند: ۱- بی سیمهای دستی معمولی؛ ۲- بی سیمهای دستی آی اس (ضد گاز)؛ ۳- بی سیمهای دستی ضد انفجار (ای ایکس)؛ ۴- بی سیمهای خودرویی؛ ۵- بی سیمهای دریایی؛ بی سیم ها در دو مد دیجیتال و آنالوگ ارائه می شوند . بی سیم های دیجیتال قابلیت پروگرام در دو مد آنالوگ و دیجیتال را دارا می باشند.
ب- تقسیم بندی از جهت نوع استفاده
بی سیم های مجاز و غیرمجاز
طبق استانداردهای سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی جمهوری اسلامی ایران بی سیم هایی که با فرکانس های ثابت، مشخص و غیرقابل تغییر و دارای برد کوتاه، مورد تایید واحد استاندارد این سازمان و همچنین از مبادی قانونی وارد کشور شده باشند برای عموم مجاز می باشد اما سایر بیسیم ها و تجهیزات برد کوتاه مرسوم به واکی تاکی در ایران که خارج از استانداردهای تعیین شده باشند، جزو وسایل ارتباطی ممنوع محسوب می شوند. کاربردهای واکی تاکی های مجاز شامل کوهنوردی، طبیعت گردی، حوزه گردشگری ، نگهبانی ، شرکت های عمرانی،قایق های تفریحی و … می شود که استفاده عمومی از این دستگاه های مجاز ، بلامانع خواهد بود.
یک دستگاه بی سیم ممکن است تولیدی کارخانه، دست ساز، از نوع فرستنده و یا گیرنده فرکانس رادیویی، حرفه ای یا اختصاصی (از نوع متعارف یا غیرمتعارف) و یا غیرحرفه ای (آماتوری) و ذاتاً غیرمجاز باشد.
علت و انگیزه استفاده از بی سیم های غیرمجاز
علل گرایش افراد به استفاده از بی سیم غیرمجاز، می تواند متعدد باشد اما برخی علت آن را تخلیه عقده های روانی خودنمایی، ارتکاب اعمال مجرمانه در پوشش مأمور انتظامی و امنیتی اعلام نمودند.
ضرورت مدیریت فرکانس رادیویی
فرکانس رادیویی به عنوان یک ثروت عمومی شناخته می شود. به منظور استفاده بهینه و موثر از طیف فركانس به لحاظ فنی و اقتصادی به عنوان یکی از منابع ملی، بهكارگیری آن باید هم از طریق مقررات ملی و هم از طریق مقررات بینالمللی رادیو هماهنگ و قانونمند شود. به موجب توافقات بینالمللی، دولتها در نحوه استفاده از طیف فركانس، قابلیت انعطاف و آزادی عمل دارند. هر دولت باید قوانین و تشكیلات خود را برای انجام وظایف مدیریت طیف بوجود آورد. با توجه به حساسیت و کاربرد گسترده تجهیزات بیسیم، می توان پذیرفت مدیریت، کنترل و ساماندهی آن و خارج نمودن آن از دسترس عموم مردم امری مهم و ضروری به حساب می آید که مسئولیت این امر بر عهده سازمان تنطیم مقررات و ارتباطات رادیویی که زیر نظر وزارت ارتباطات و فن آوری اطلاعات می باشد، نهاده شده است اما در بحث خطرناک بودن این فرکانس ها و پارازیت هایی که ایجاد می شود، نهادها و سازمان های متولی باید اظهار نظر کنند و سازمان تنطیم مقررات و ارتباطات رادیویی تنها وظیفه اندازه گیری است و مرجع پاسخگویی به مضر بودن یا نبودن فرکانس ها را برعهده ندارد.
کاربرانی که نیاز مبرم به استفاده از بیسیم ها برد بالا را دارند، باید به مراجع قانونی[۱] مراجعه نموده و درخواست تأسیس شبکه رادیویی نمایند، تا در صورت تأیید و تشخیص نیاز با تخصیص فرکانسی خاص که تداخل با سایر فرکانس های موجود در فضای فرکانسی منطقه را نداشته باشد و مشکلی برای سایر کاربران ایجاد نکند را استفاده نمایند. همچنین از دارندگان پروانه که بهرهبرداری مینمایند ماهانه مبلغی به عنوان حق استفاده دریافت میشود که میزان آن به پیشنهاد وزارت پست و تلگراف و تلفن[۲] به تصویب هیأت وزیران خواهد رسید. سازمانهای دولتی و استفادهکنندگان ازبیسیم های اختصاصی و غیر حرفهای (آماتوری) مشمول مقررات این و موارد معافیت از پرداخت حق استفاده مذکور موکول به تصویب هیأت وزیران خواهد بود.
ضرورت برخورد قانونی
استفاده افراد عادی و فاقد مجوز از دستگاه بی سیم غیرمجاز و غیرمتعارف به دلیل داشتن طول موج (فرکانس) های متعلق به ارگان های نظامی، انتظامی و داویر دولتی و امنیتی، موجب اختلال و تداخل رادیویی و نیز شنود و استراق سمع مکالمات رادیویی آن ارگان ها گردیده، همچنین به دلیل تضییح حقوق بهره برداران مجاز در استفاده از شبکه های مذکور و تهدید بستر های ارتباطی کشور، ممنوع است که به همین دلیل بهره برداری از بيسيم های غیر استاندارد و غيرمجاز در اکثر كشورهاي تولید کننده، جرم تلقي شده و غير قانوني می باشند و صرفاً جهت صادرات و ارسال به کشورهای توسعه نیافته توليد ميشوند. اينگونه بیسیم ها عمدتا توسط شبكههاي قاچاق و به صورت غيرمجاز وارد كشور شده و منابع و منافع جامعه را به خطر مياندازند.
در ایران گرچه حسب مورد سازمان تنظيم مقررات و ارتباطات راديويي ایران که در جهت حفظ فضاي فركانسی کشور و سلامت مکالمات، با بهره برداران اين گونه تجهيزات آلودهكننده طيف فركانس برخورد قانوني می نماید و همچنین معاونت فناوری اطلاعات و ارتباطات فاتب علیه فروشنده، خریدار و استفاده کنندگان این گونه دستگاههای بی سیم اقدام به طرح شکایت در این زمینه می نمایند اما این امر مانع از آن نیست تا هر شخص حقیقی یا حقوقی ذینفعی که از شبکه رادیویی وی استفاده غیرمجاز می شود بتواند به عنوان شاکی مبادرت به طرح شکایت نماید.
در رابطه با بی سیم، چند قانون و آیین نامه به شرح زیر تصویب گردید که عبارتند از:
الف- قانون استفاده از بی سیسم های اختصاصی و غیرحرفه ای مصوب اسفند ماه ۱۳۴۵ با اصلاحات بعدی
از قانون فوق مواد زیر مرتبط با موضوع بحث حاضر است:
ماده ۱ – براي داير كردن هر ايستگاه ارتباط راديويي اختصاصي و يا غير حرفهاي بايد قبلاً از وزارت پست و تلگراف و تلفن پروانه دريافت شود.
تبصره – ايستگاه ارتباط راديويي عبارت است از يك يا چند فرستنده و گيرنده و ادوات مربوطه كه براي ارتباط راديويي مورد استفاده قرار ميگيرد.
ماده ۲ – كساني ميتوانند به عمليات راديويي غير حرفهاي اشتغال ورزند كه از وزارت پست و تلگراف و تلفن گواهينامه مخصوص اخذ نمايند.
تبصره – ارتباط راديويي غير حرفهاي نوعي ارتباط راديويي است كه به منظور خودآموزي علمي و عملي و بررسيهاي فني بين افراد مجاز برقرارميگردد. استفادهكننده از ارتباط راديويي غير حرفهاي كسي است كه به خاطر علاقه و ذوق شخصي به منظورهاي فوق بدون هيچ گونه نظر انتفاعي و ياسياسي به برقراري اين نوع ارتباط مبادرت مينمايد.
ماده ۶ – وارد كردن دستگاههاي فرستنده بيسيم به كشور و خارج كردن آنها از كشور و همچنين ساختن يا واگذاري و هر نوع انتقال مالكيت دستگاهفرستنده بيسيم موكول به اجازه وزارت پست و تلگراف و تلفن خواهد بود.
ماده ۷ – وزارت پست و تلگراف و تلفن كليه دستگاههاي فرستنده بيسيم را كه فاقد پروانه استفاده هستند و همچنين دستگاههايي را كه مدتاعتبار پروانه آنها منقضي و يا پروانه آنها به طور موقت لغو شده است براي جلوگيري از كار آنها تا صدور يا تجديد پروانه ممهور به سرب خواهد نمود.
ماده ۱۱ – اشخاص زير به پرداخت غرامت از دو هزار ريال تا بيست هزار ريال محكوم ميشوند:
۱ – هر كس ايستگاه ديگري را بدون موافقت وزارت پست و تلگراف و تلفن مورد استفاده قرار دهد.
۲ – هر كس در ايستگاه بدون پروانه عالماً و عامداً مخابره راديويي انجام دهد.
۳ – هر كس از طول موجهاي غير مجاز يا ثبت نشده در دفاتر وزارت پست و تلگراف و تلفن استفاده نمايد.
۴ – هر كس بدون گواهينامه به عمليات راديويي غير حرفهاي اشتغال ورزد يا با علم و اطلاع با افراد بدون گواهينامه ارتباط راديويي بگيرد و يا به اشخاص بدون گواهينامه اجازه كار در ايستگاه بدهد.
۵ – هر كس از مقررات و قوانين راديويي و يا مشخصات و شرايط و خصوصيات مندرج در پروانه ايستگاه تخلف كند.
۶ – هر كس عمداً دفتر گزارش كار ايستگاه را بر خلاف ترتيب مقرر وزارت پست و تلگراف و تلفن تنظيم كند و يا تمام يا قسمتي از عمليات خود رادر دفتر ثبت ننمايد.
۷ – هر كس پيام راديويي مربوط به اشخاص ديگر را دريافت نموده آن را مورد استفاده قرار دهد.
۸ – هر كس با علامت شناسايي مربوط به ديگران خود و يا با ايستگاه خود را معرفي نمايد.
۹ – هر كس پس از انقضاء مدت اعتبار پروانه يا گواهينامه بدون كسب اجازه مجدد به كار خود ادامه دهد.
در خصوص جزای نقدی موضوع ماده ۱۱ این نکته باید خاطر نشان شود که به موجب بند «ز» تبصره یک قانون بودجه سال ۱۳۸۶ كل كشور، جزای نقدی مقرر در این ماده به مبلغ بدین شرح تشدید گردید: «در سال ۱۳۸۶غرامت موضوع ماده (۱۱) قانون استفاده از بي سيمهاي اختصاصي و غيرحرفهاي مصوب سال ۱۳۴۵ از مبلغ دو هزار (۲.۰۰۰) ريال به ششصد هزار (۶۰۰.۰۰۰) ريال و از بيست هزار (۲۰.۰۰۰) ريال به شش ميليون (۶.۰۰۰.۰۰۰) ريال اصلاح ميشود.»
ماده ۱۲ – در صورتي كه اعمال مذكور در اين قانون مشمول مجازاتهاي شديدتري در ساير قوانين باشد مجازات شديدتر اجراء خواهد شد.
ب-آیین نامه اجرایی قانون استفاده از بیسیم های اختصاصی و غیر حرفه ای ( آماتوری) مصوب ۱۳/۱۱/۱۳۶۱ هیأت وزیران
از آیین نامه مزبور مواد زیر مرتبط با بحث ما می باشد:
ماده ۱۴ ـ هر نوع دستگاه فرستنده و گیرنده رادیویی، کریستالها و هرگونه وسایل مربوط به شبکههای مخابراتی و سایر دستگاههایی که با امواج رادیویی کارمیکنند فقط در برابر احکام صادره از وزارت پست و تلگراف و تلفن از گمرکات کشور ترخیص خواهد شد به استثنای دستگاههای نیروهای ارتش جمهوریاسلامی ایران و شهربانی، ژاندارمری و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، قوای انتظامی ـ شهربانی ژاندارمری ـ کمیته انقلاب اسلامی (الحاقی به موجب اصلاح آیین نامه استفاده از بیسیم های اختصاصی غیر حرفه ای ( آماتوری) مصوب ۳۰/۳/۱۳۶۲ هیأت وزیران)
ماده ۲۵ ـ تغییر فرکانس کار فرستنده، قبل و بعد از انجام مدولاسیون، باید در حد مجاز و توصیه شده از طرف اتحادیه بینالمللی ارتباطات دور یا شرایط اعلامشده از طرف وزارت پست و تلگراف و تلفن باشد.
تبصره ۱: خرید، فروش و نگهداری هر نوع کریستال تولید فرکانس، بدون اجازه وزارت پست و تلگراف و تلفن ممنوع بوده، و در صورت کشف، به نفع ضبط خواهد شد.
تبصره ۲: استفادهکنندگان از دستگاههای بیسیم، در صورت تعویض فرکانس کار دستگاهها موظفند کریستالهای قبلی را به وزارت پست و تلگراف و تلفن تحویلنمایند کریستالهای مذکور به صورت امانی در وزارت پست و تلگراف و تلفن ضبط و نگهداری شده، در موقع تقاضا نسبت به استفاده از آنها و در صورتموافقت با واگذاری فرکانس مذکور قیمت مربوطه از طرف خریدار یا صاحبان کریستالها مسترد خواهد شد.
در رابطه با تبصره یک ماده ۲۵ این نکته حائز اهمیت است که متأسفانه آیین نامه اجرایی قانون استفاده از بی سیم های اختصاصی و غیر حرفه ای (آماتوری) مصوب ۱۳/۱۱/۱۳۶۱ هیأت وزیران فراتر از قانون استفاده از بيسيمهاي اختصاصي و غير حرفهاي (آماتوري) مصوب ۲۵/۱۱/۱۳۴۵ با اصلاحات بعدی، عمل نگهداری بی سیم را جرم انگاری نموده است که همین امر سبب اختلاف نظرات قضایی گردید که در قسمت چهارم «رویه قضایی در خصوص حمل و نگهداری بی سیم های غیرمجاز» به آن خواهیم پرداخت.
ج- قانون مجازات قاچاق اسلحه و مهمات و دارندگان سلاح و مهمات غيرمجاز مصوب ۷/۶/۱۳۹۰ مجلس شورای اسلامی
از قانون فوق مواد ۳ و ۱۲ مرتبط با موضوع بحث می باشد
ماده۳ـ اقلام و مواد تحت كنترل عبارت از انواع مواد محترقه، ناريه، منفجره اعم از نظامي و غيرنظامي، شيميايي، راديواكتيو، ميكروبي، گازهاي بيهوشكننده، بيحسكننده و اشكآور و شوكدهندهها (شوكرها) و تجهيزات نظامي و انتظامي است.
ماده۱۲ –هر كس به طور غيرمجاز اقلام يا مواد تحت كنترل را خريداري، نگهداري يا حمل نمايد و يا به توزيع يا فروش آنها اقدام كند و يا هر گونه معاملة ديگري با آنها انجام دهد به ترتيب زير به مجازات تعزيري محكوم ميشود:
الف ـ مواد راديواكتيو يا ميكروبي، به حبس از پانزده تا بيست و پنج سال
ب ـ مواد منفجره نظامي يا شيميايي، به حبس از دو تا پنج سال
پ ـ مواد ناريه يا منفجره غيرنظامي، به حبس از شش ماه تا دو سال و جزاي نقدي يك تا دو برابر ارزش مواد كشفشده و در صورتي كه هدف از ارتكاب جرم مقاصد غيرامنيتي از قبيل بهرهبرداري غيرمجاز از معادن باشد، به حبس از نود و يك روز تا شش ماه
ت ـ گازهاي بيحسكننده، بيهوشكننده و اشكآور، به حبس از شش ماه تا دو سال
ث ـ مواد محترقه و شوكدهندهها (شوكرها)، به حبس از نود و يك روز تا شش ماه
ماده۱۸ـ كليه سلاحها، مهمات، اقلام و مواد تحت كنترل كشفشده موضوع اين قانون به موجب حكم دادگاه به نفع دولت (وزارت دفاع و پشتيباني نيروهاي مسلح) ضبط ميشود.
هـ بند ع ماده یک آیین نامه اجرایی قانون مجازات قاچاق اسلحه و مهمات و دارندگان سلاح و مهمات غیرمجاز مصوب ۸/۱۰/۱۳۹۲ هیأت وزیران:
تجهیزات نظامی: تجهیزات و اقلام خاص مورد استفاده توسط نیروهای مسلح در مأموریت های نظامی از قبیل دوربین های حرارتی و دید در شب، بی سیم های نظامی و هواپیماهای شناسایی بدون سرنشین.
ز- قانون مجازات اسلامی-تعزيرات و مجازاتهاي بازدارنده مصوب ۲/۳/۱۳۷۵:
ماده ۶۸۷: «هركس در وسايل و تاسيسات مورد استفاده عمومي از قبيل شبكه هاي آب و فاضلاب ، برق ، نفت ، گاز ، پست و تلگراف و تلفن و مراكز فركانس و ماكروويو ( مخابرات ) و راديو وتلويزيون و متعلقات مربوط به آنها اعم از سد و كانال و انشعاب لوله كشي و نيروگاههاي برق و خطوط انتقال نيرو و مخابرات ( كابلهاي هوايي يا زميني يا نوري ) و دستگاههاي توليد و توزيع و انتقال آنها كه به هزينه يا سرمايه دولت يا با سرمايه مشترك دولت و بخش غيردولتي يا توسط بخش خصوصي براي استفاده عمومي ايجادشده و همچنين در علائم راهنمايي و رانندگي و ساير علائمي كه به منظور حفظ جان اشخاص يا تامين تاسيسات فوق يا (۱) شوارع و جاده ها نصب شده است ، مرتكب تخريب يا ايجاد حريق يا از كارانداختن يا هر نوع خرابكاري ديگر شود بدون آنكه منظور او اخلال در نظم و امنيت عمومي باشد به حبس از سه تا ده سال محكوم خواهدشد.
تبصره ۱ – در صورتي كه اعمال مذكور به منظور اخلال در نظم و امنيت جامعه و مقابله باحكومت اسلامي باشد مجازات محارب را خواهدداشت .
تبصره ۲ – مجازات شروع به جرايم فوق يك تا سه سال حبس است.»
ماده ۶۸۹: «در تمام موارد مذكور در اين فصل هرگاه حرق و تخريب و ساير اقدامات انجام شده منتهي به قتل يا نقص عضو يا جراحت و صدمه به انساني شود، مرتكب علاوه بر مجازاتهاي مذكور حسب مورد به قصاص و پرداخت ديه و در هر حال به تاديه خسارات وارده نيزمحكوم خواهدشد.»
قسمت سوم- نحوه برخورد ضابطان دادگستری و مقام های قضایی با بی سیم های غیرمجاز مکشوفه
مأمورین نیروهای انتظامی مکلفند به مجرد کشف بی سیم های غیرمجاز یا مشاهده استفاده از ایستگاه های رادیویی بدون مجوز قانونی، بی سیم را توقیف و مرتکب آن را نزد مقام قضایی اعزام نمایند. اقدامات مقامات قضایی در رابطه با بی سیم های فوق در دو مرحله قابل بررسی است. نخست تکلیف مراجع تعقیب و تحقیق و دیگری مرجع دادرسی و صدور حکم.در این پست به قسمت اول و در پست آتی به قسمت دوم می پردازیم.
با توجه به قانون استفاده از بيسيمهاي اختصاصي و غير حرفهاي (آماتوري) مصوب ۲۵/۱۱/۱۳۴۵ با اصلاحات بعدی و آیین نامه اجرایی قانون استفاده از بیسیم های اختصاصی و غیر حرفه ای ( آماتوری) مصوب ۱۳/۱۱/۱۳۶۱ هیأت وزیران و شرح و وظایف سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی، مقام قضایی تحقیق دادسرا باید بدواً از اداره کل تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی[۱] تقاضای کارشناسی دستگاه بی سیم (فرستنده یا گیرنده) مکشوفه را نسبت به موارد مهم ذیل به عمل آورد:
اولاً: مشخصات فنی دستگاه بی سیم از حیث ساخت کارخانه ای یا دستی (تولید کارخانه است یا دست ساز می باشد)، نوع دستگاه مجاز، غیرمجاز و غیرمتعارف که شامل مارک، مدل، سریال، تیپ، باند فرکانسی، محدوده فرکانسی، تعدادکانال، توان خروجی، شعاع تحت پوشش، نوع ارتباط، پهنای باند و نوع پخش آن، فاصله کانالی، کشورسازنده، تعداد، مقررات قانونی (چنانچه آگاهی نداشته باشد) می شود، چیست؟
ثانیاً: آیا بی سیم فاقد پروانه و غیرمجاز است؟
ثالثاً: فرکانس کاری آن چیست، آیا از نوع نظامی است که دوایر امنیتی از آن استفاده می کند و غیرمجاز است و آیا از فرکانس های آن بهره برداری غیرمجاز شده است یا خیر؟
رابعاً: بی سیم مکشوفه دارای عقبه بوده و در شبکه ای از بی سیم ها معنی و مفهوم می یابد و حمل منفرد آن بیهوده است یا خیر؟
خامساً: با توجه به مشخصات بی سیم، امکان اصلاح پذیری آن وجود دارد یا خیر؟
لازم به یادآوری است که چنانچه مقام قضایی اشراف به مباحث فنی فوق نداشته باشدمی تواند با ارسال دستگاه بی سیم به اداره مذکور، به صورت کلی هم استعلام نمایند، کارشناسان خدوم این اداره رحمت کشیده و نسبت به موارد فوق نیز اعلام نظر کارشناسی کامل خواهند نمود.
نمونه ای از نظریه کارشناسی اداره کل تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی نسبت به یک دستگاه بی سیم مکشوفه
مشخصات فنی
مارک: Kenwood
مدل: TK-320$
سریال: ۷۰۱۱۱۷۲۵
تیپ: Professional (حرفه ای- غیرمتعارف)
باند فرکانسی: UHF
محدوده فرکانسی: ۴۷۰ MHz الی ۴۵۰
تعدادکانال: ۱۶ کانال
توان خروجی: ۵ وات (ذاتاً غیرمجاز) غیرمتعارف
شعاع تحت پوشش: حدود ۵/۵ کلیومتر در فضای آزاد (ذاتاً غیرمجاز-غیرمتعارف)
نوع ارتباط: Simplex
پهنای باند و نوع پخش آن: ۱۶K0F3EJN (ذاتاً غیرمجاز)
فاصله کانالی: ۲۵ KHz (ذاتاً غیرمجاز)
کشورسازنده: سنگاپور
تعداد: یک دستگاه به همراه باطری، آنتن ، کلیس کمری
بی سیم فاقد پروانه، دارای عقبه بوده و در شبکه ای از بی سیم ها معنی و مفهوم می یابد و حمل منفرد آن بیهوده است. با عنایت به انجام مراحل تست و آزمایش روی دستگاه بی سیم ارسالی، محرز گردید که از فرکانس های آن بهره برداری غیرمجاز شده است. با توجه به خصوصیات بی سیم مکشوفه و اصلاح ناپذیر بودن آن، وفق ماده ۲۱۵ قانون مجازات اسلامی صدور حکم به ضبط و معدوم نمودن آن توسط این اداره کل از آن مقام قضایی تقاضا می شود.
البته این نکته هم لازم به ذکر است که بر حسب مورد ممکن است این اداره کل از فروشنده، خریدار و استفاده کنندگان این گونه دستگاه های بی سیم هم شکایت نماید تا حسب مورد بر اساس مادتین ۱۰ و ۱۱ قانون استفاده از بی سیسم های اختصاصی و غیرحرفه ای مصوب اسفند ماه ۱۳۴۵ متهم یا متهمین مورد مجازات قرار گیرند. در قسمت بعدی مقاله نست به صحت و سقم این تقاضا اعلام نظر حقوقی خواهد شد.
همچنین باید خاطر نشان کرد، از آنجایی که کارشناس فناوری اطلاعات و ارتباطات فاتب و ناجا بطور رسمی به عنوان نماینده سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات در خصوص جمع آوری و توقیف بی سیم های غیرمجاز در سطح تهران بزرگ فعالیت می نماید، می توان نظریه کارشناسی را از معاون فناوری اطلاعات و ارتباطات فاتب هم تقاضا کرد. در این صورت تقاضای کارشناسی بی سیم از این جهت هم به عمل می آید که اولاً: فرکانس منصوب بر روی آن متعلق به ناجا است یا خیر؟ ثانیاً: آیا بی سیم از نوع ذاتاً غیرمجاز و مخرب است یا خیر؟
نمونه اعلام نظر کارشناسی معاون فناوری اطلاعات و ارتباطات فاتب نسبت به یک دستگاه بی سیم مکشوفه
با بررسی به عمل آمده فرکانس منصوب بر روی بی سیم ارسالی، این دستگاه متعلق به ناجا نمی باشد ولی احتمال مالکیت فرکانس برنامه ریزی شده بر روی بی سیم فوق به ارگان و سازمان های دولتی و غیردولتی دیگری تعلق داشته باشد، متصور است. بی سیم فوق از نوع بیسم ذاتاً غیرمجاز و مخرب بوده که بایستی پس از توقیف، پلمپ و تحویل انبار سازمان تنظمیم مقررات و ارتباطات رادیویی شود.
پیشنهاد ما این است که حتی المقدور استعلام کامل از اداره کل تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی انجام شود.
زیرنویس:
[۱]– این اداره کل زیر مجموعه «سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی» است و این سازمان خود جزء وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات محسوب می گردد. مثلاً اگر حوزه قضایی شما منطقه شرق تهران باشد باید از اداره کل تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی منطقه شرق استعلام شود. در عمل نیز اداره نظارت بر سرویس های رادیویی دستگاه بی سیم را کارشناسی نموده ولی اداره کل فوق پاسخ مرجع قضایی را تنظیم و ارسال می نماید.
مقاله مجازات حمل و نگهداری بی سیم های غیرمجاز (قسمت چهارم و پایانی)
قسمت چهارم-رویکرد قضات و رویه قضایی نسبت به اعمال مجرمانه حمل و نگهداری بی سیم های غیرمجاز
با توجه به آنچه در قسمت های قبل به ویژه مقررات قانونی حاکم بیان شد، شکی نیست که خرید و فروش، ورود، ساخت و هرنوع انتقال مالکیت، نگهداری و بهره برداری از دستگاههای بی سیم (فرستنده و گیرنده) و بطور کلی هر نوع کریستال مولد فرکانس، قبل از دریافت مجوز از سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی ممنوع است.
بنابراین اگر به موجب نظریه کارشناس سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی محرز شود که از فرکانس های بی سیم بهره برداری غیرمجاز شده است، با نظرداشت مشخصات فنی اعلام شده در نظریه کارشناسی و مفاد قانون استفاده از بی سسیم های اختصاصی و غیرحرفه ای مصوب ۱۳۴۵ و آیین نامه اجرایی آن قانون و تکلیف ماده ۷ قانون فوق الذکر دستگاه بیسم ذاتاً غیرمجاز مکشوفه پلمپ و ممهور به سرب گردیده و ضم پرونده و ارسال می شود که در این صورت مقام قضایی باید با توجه به خصوصیات بی سیم مکشوفه و اصلاح ناپذیر بودن آن، وفق ماده ۲۱۵ قانون مجازات اسلامی صدور حکم به ضبط و معدوم نمودن آن توسط اداره کل فوق را صادر نماید. متذکر می شود که برابر ماده پیش گفته، ضبط از اختیارات دادگاه کیفری بوده و دادسرا فاقد اختیار در این خصوص است.
اما در رابطه با این که آیا صرف حمل و نگهداری بی سیم غیرمجاز هرچند ذاتاً مخرب، علاوه بر مجازات ضبط آن، برای مرتکب مجازات مالی یا سلب آزادی دارد یا خیر؟ مثلاً چنانچه شخصي اقدام به حمل بدون مجوز بيسيمي نمايد كه با توجه به ميزان برد آن نياز به اخذ مجوز از سازمان مقررات راديويي يا نهادهاي وابسته بوده است، در اين صورت آيا مطابق قوانين و مقررات مربوطه بزه اي واقع شده است يا خير و در صورت جرم بودن عمل، مستند قانوني آن چيست؟
در این خصوص دو نظر قضایی وجود داردکه ما ضمن بیان این دیدگاهها، در مقام نتیجه گیری به بیان دیدگاه خود به عنوان پاسخ نهایی به پرسش مزبور، بحث را به پایان می بریم.
الف- موافقان
عده ای از همکاران قضایی که جزء اقلیت نیز می باشند، عقیده دارند که هرچند نص صريحي در اين خصوص نيست اما با جمع موادي از قانون استفاده از بيسيمهاي اختصاصي و غيرحرفهاي ميتوان به اين نتيجه رسيد كه قانونگذار چنين عملي را جرم تلقي و براي آن مجازات در نظر گرفته است. چه آن که:
اولاً: مطابق ماده ۳ آييننامه اجرايي قانون استفاده از بيسيمهاي اختصاصي و غيرحرفهاي، براي تاسيس و استفاده از ايستگاه بيسيم اختصاصي، پروانه ايستگاه لازم است و ايستگاه بيسيم اختصاصي مطابق ماده ۱ آييننامه مذكور حتي يك دستگاه فرستنده و گيرنده راديويي را شامل شود.
ثانيا: مطابق بند ۵ ماده ۱۱ قانون مذكور، تخلف از مشخصات و شرايط و خصوصيات مندرج در پروانه ايستگاه جرم تلقي و قابل مجازات دانسته شده است. بنابراين با توجه به اينكه يك دستگاه بيسيم، يك دستگاه فرستنده و گيرنده راديويي به حساب ميآيد و نياز به اخذ پروانه ايستگاه دارد لذا عدم اخذ چنين مجوزي به منزله تخلف از مشخصات و شرايط … مندرج در پروانه ايستگاه محسوب گردیده و جرم تلقي شده و مطابق بند ۵ ماده ۱۱ قانون فوقالذكر قابل مجازات است.
این نظر از این حیث قابل انتفاد است که، با توجه اصل تفسیر مضیق قوانین کیفری،اصل تفسیر قوانین جزایی به نفع متهم و اصل قانونی بودن جرم و مجازات و به ویژه با لحاظ بند «ز» از تبصره ۱ قانون بودجه سال ۱۳۸۶ کل کشور که قانونگذا عالمانه تنها برای جرائم موضوع ماده ۱۱ قانون استفاده از بيسيمهاي اختصاصي و غير حرفهاي (آماتوري) مصوب ۲۵/۱۱/۱۳۴۵ با اصلاحات بعدی، مجازات جزای نقدی را تشدید نموده است، جرم انگاری نمودن عمل حمل یا نگهداری بی سیم های غیرمجاز علاوه بر ضبط آن، خلاف اصول فوق و مراد قانونگذار است.
ضمناً در بررسی که در بانک اطلاعات قضایی خود داشتم به رأی از شعبه ۱۰۳۷ دادگاه عمومی جزای تهران برخورد نمودم که از طرفداران نظریه فوق بوده که بجا است عیناً نقل شود.
شماره دادنامه: ۸۹۰۹۹۷۲۱۹۱۲۰۰۸۳۸
شماره پرونده: ۸۹۰۹۹۸۲۱۴۳۴۰۰۵۴۱
شماره بایگانی: ۸۹۰۵۸۶
تاریخ تنظیم: ۶/۹/۱۳۸۹
مرجع: شعبه ۱۰۳۷ دادگاه عمومی جزایی (وقت) مجتمع قضای شهید قدوسی تهران
شاکی: گزارش …
متهم: محمد …به نشانی..
اتهام: نگهداری غیرمجاز یک دستگاه بی سیم
گردشکار: به تاریخ فوق در وقت مقرر جلسه دادگاه به تصدی امضاء کننده ذیل تشکیل است. با توجه به اوراق و محتویان پرونده ختم رسیدگی اعلام بشرح آتی مبادرت به صدور رأی می نماید.
رأی دادگاه
در خصوص اتهام آقای محمد…فرزند نادر ۲۱ ساله دایر بر حمل و نگهداری غیرمجاز یک دستگاه بی سیم به شرح منعکس در پرونده، دادگاه با عنایت به گزارش مرجع انتظامی، تحقیقات انجام شده، استعلام های به عمل آمده از مرجع ذیربط قانونی، کیفرخواست تقدیمی نماینده دادستان و اقرار صریح و مقرون به صحت متهم در جلسه دادگاه، بزه منتسبه را محرز دانسته، مستفاد از بند ۵ از ماده ۱۱ قانون استفاده از بی سیم های اختصاصی و غیرحرفه ای با رعایت بند ۱۴ از ماده واحده قانون بودجه کل کشور مصوب ۱/۱۲/۱۳۸۶ حکم بر محکومیت متهم به پرداخت مبلغ ششصد هزار ریال جزای نقدی در حق دولت جمهوری اسلامی ایران صادر و اعلام می نماید. راجع به بی سیم مکشوفه نیز در اجرای ماده ۱۰ [۲۱۵ فعلی] قانون مجازات اسلامی حکم بر ضبط آن به نفع وزارت ارتباطات و فن آوری اطلاعات جهت اقدام قانونی لازم صادر و اعلام می نماید. رأی صادره حضوری ظرف مدت بیست روز پس از ابلاغ قابل تجدیدنظر خواهی در محاکم محترم تجدیدنظر استان تهران می باشد.
شعبه ۱۰۳۷ دادگاه عخمومی جرازی تهران
انتفادی که به رأی فوق وارد است این که اولاً: در بند ۵ ماده ۱۱ قانون استفاده از بيسيمهاي اختصاصي و غير حرفهاي (آماتوري) مصوب ۲۵/۱۱/۱۳۴۵ با اصلاحات بعدی آمده: «هر كس از مقررات و قوانين راديويي و يا مشخصات و شرايط و خصوصيات مندرج در پروانه ايستگاه تخلف كند.» و در ماده ۳ آیین نامه اجرایی قانون استفاده از بیسیم های اختصاصی و غیر حرفه ای ( آماتوری) مصوب ۱۳/۱۱/۱۳۶۱ هیأت وزیران آمده : «پروانه ایستگاه عبارت است از اجازه نامهای که تحت شرایط و مقررات خاصی برای تأسیس و استفاده از ایستگاههای اختصاصی صادر میگردد.» لذا فردی که مبادرت به حمل و نگهداری بی سیم نموده اصلاً پروانه ای نداشته تا از مفاد آن تخلف نماید و استناد دادگاه به بند ۵ منطبق با حکم صادر نیست و نمی تواند مستند آن قرار گیرد. به عبارت دیگر خروجی موضوع از آن دارد. ثانیاً: همچنانگه پیشتر بیان شد در قانون بودجه متستند حکم، بند «ز» تبصره یک قانون بودجه سال ۱۳۸۶ كل كشور داریم که جزای نقدی مقرر در این ۱۱ قانون استفاده از بيسيمهاي اختصاصي و غير حرفهاي (آماتوري) مصوب ۲۵/۱۱/۱۳۴۵ با اصلاحات بعدی را بدین شرح تشدید نموده است «در سال ۱۳۸۶غرامت موضوع ماده (۱۱) قانون استفاده از بي سيمهاي اختصاصي و غيرحرفهاي مصوب سال ۱۳۴۵ از مبلغ دو هزار (۲.۰۰۰) ريال به ششصد هزار (۶۰۰.۰۰۰) ريال و از بيست هزار (۲۰.۰۰۰) ريال به شش ميليون (۶.۰۰۰.۰۰۰) ريال اصلاح ميشود.» با مراجعه ماده ۱۱ قانون اخیر الذکر مشخص می شود که این ماده تعداد نه عمل را جرم و قابل مجازات دانسته که عبارتند از:
۱ – هر كس ايستگاه ديگري را بدون موافقت وزارت پست و تلگراف و تلفن مورد استفاده قرار دهد.
۲ – هر كس در ايستگاه بدون پروانه عالماً و عامداً مخابره راديويي انجام دهد.
۳ – هر كس از طول موجهاي غيرمجاز يا ثبت نشده در دفاتر وزارت پست و تلگراف و تلفن استفاده نمايد.
۴ – هر كس بدون گواهينامه به عمليات راديويي غير حرفهاي اشتغال ورزد يا با علم و اطلاع با افراد بدون گواهينامه ارتباط راديويي بگيرد و يا به اشخاص بدون گواهينامه اجازه كار در ايستگاه بدهد.
۵ – هر كس از مقررات و قوانين راديويي و يا مشخصات و شرايط و خصوصيات مندرج در پروانه ايستگاه تخلف كند.
۶ – هر كس عمداً دفتر گزارش كار ايستگاه را بر خلاف ترتيب مقرر وزارت پست و تلگراف و تلفن تنظيم كند و يا تمام يا قسمتي از عمليات خود رادر دفتر ثبت ننمايد.
۷ – هر كس پيام راديويي مربوط به اشخاص ديگر را دريافت نموده آن را مورد استفاده قرار دهد.
۸ – هر كس با علامت شناسايي مربوط به ديگران خود و يا با ايستگاه خود را معرفي نمايد.
۹ – هر كس پس از انقضاء مدت اعتبار پروانه يا گواهينامه بدون كسب اجازه مجدد به كار خود ادامه دهد.
بنا به مراتب، مشخص می گردد که قانونگذار عمل حمل و نگهداری بی سیم غیرمجاز را به عنوان عمل مجزمانه در این ماده جرم انگاری ننموده است و در نتیجه استناد دادگاه به این بند هم غیرموجه است. نتیجه این که مجازات متهم به کیفیت منعکسه در رأی مخالف اصول سابق الذکر به ویژه اصل قانونی بودن جرم و مجازات است.
ب-مخالفان
غالب همکاران قضایی نظر دارند، با توجه به اينكه هيچ نص صريحي در اين خصوص در قوانين جزايي نداريم و قانونگذار صرفاً استفاده از بيسيم بدون مجوز را جرم تلقي كرده است و نه نگهداري از آن را، مضافا اين كه ماده ۷ قانون استفاده از بيسيمهاي اختصاصي و غيرحرفهاي در خصوص بيسيمهاي بدون پروانه، تنها مقرر كرده است كه براي جلوگيري از كار چنين بيسيمهايي وزارت پست و تلگراف و تلفن آنها را ممهور به سرب خواهد كرد و تبصره يك ماده ۲۵ آيين نامه اجرايي قانون استفاده از بيسيمهاي اختصاصي و غيرحرفهاي نيز كه راجع به نگهداري كريستالهاي توليد فركانس بدون مجوز است، تنها اشاره به ممنوعيت آن كرده است و نه جرم بودن آن، بنابراين حمل بيسيم بدون مجوز جرم نبوده و با هيچيك از عناوين جزايي منطبق نيست.
نتیجه گیری:
به نظر می رسد که با توجه اصل قانونی بودن جرم و مجازات، اصل تفسیر مضیق قوانین کیفری، اصل تفسیر قانون جزایی به نفع متهم و این که تشدید جزای نقدی در بند «ز» از تبصره ۱ قانون بودجه سال ۱۳۸۶ کل کشور که تنها برای جرائم موضوع ماده ۱۱ قانون استفاده از بيسيمهاي اختصاصي و غير حرفهاي (آماتوري) مصوب ۲۵/۱۱/۱۳۴۵ با اصلاحات بعدی می باشد و با توجه به ماده ۳ قانون مجازات قاچاق اسلحه و مهمات و دارندگان سلاح و مهمات غيرمجاز مصوب ۷/۶/۱۳۹۰ مجلس شورای اسلامی در تعریف اقلام و مواد تحت کنترل[۱] و با عنایت به بند ع ماده یک آیین نامه اجرایی قانون مجازات قاچاق اسلحه و مهمات و دارندگان سلاح و مهمات غیرمجاز مصوب ۸/۱۰/۱۳۹۲ هیأت وزیران که بی سیم های نظامی را جزء تجهیزات نظامی[۲] احصاء نموده است، گرچه نگهداری و حمل بی سیم های نظامی برابر ماده ۱۲ قانون مجازات قاچاق اسلحه و مهمات و دارندگان سلاح و مهمات غيرمجاز مصوب ۷/۶/۱۳۹۰ مجلس شورای اسلامی جرم و قایل مجازات اما در این ماده اقلام و مواد تحت كنترل فاقد مجازات است و تنها در ماده ۱۸ آن[۳] مجازات ضبط تعیین گردیده، می توان نتیجه گرفت که، عمل حمل و نگهداری بی سیم غیرمجاز عادی یا نظامی تنها موجب ضبط آن بوده و فاقد مجازات جزای نقدی یا حبس برای حامل یا نگهدارنده آن است به همین دلیل در پیش نویس قانون ارتباطات بی سیم[۴] آمده است که در اختیار داشتن دستگاههای ارتباطات بیسیم بدون دریافت مجوز، پروانه رادیویی یا گواهینامه، موجب توقیف دستگاهها و جریمه از ده تا پانصد واحد یا حبس از یک تا شش ماه یا هردو است.
در صورت اعلام نظر کارشناسی اداره کل تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی مبنی بر اصلاح ناپذیر بودن بی سیم، باید در اجرای ماده ۲۱۵ قانون مجازات اسلامی دستور معدومیت آن را صادر شود.

