کم لم یکن می گردد یعنی چه
مقدمه
یکی از سوالات پرتکرار در تماسهای مردم با کارشناسان حقوقی این است: «در متن ابلاغیه نوشته شده ابلاغیه کم لم یکن تلقی میگردد، یعنی چه باید کرد؟» 🤔
در واقع، واژهی صحیح این عبارت «کأن لم یکن» (بهصورت عربی) است، و در متون حقوقی به معنی باطل و بیاثر شدن یک عمل یا تصمیم به کار میرود.
به زبان ساده، وقتی در متن رأی، ابلاغیه، یا قرارداد نوشته میشود که آن «کم لم یکن تلقی میگردد» یعنی انگار اصلاً از ابتدا وجود نداشته است — نه فقط برای آینده بیاثر است، بلکه از ابتدا باطل محسوب میشود و هیچگاه قابل تصحیح یا اصلاح نیست.
🔸 مفهوم کملمیکن در قراردادها
در حقوق مدنی، وقتی گفته میشود یک عقد یا قرارداد «کان لم یکن» یا «کملمیکن» است، به این معناست که:
قرارداد از ابتدا فاقد اثر حقوقی بوده،
تمام آثار آن از بین میرود،
و هیچگونه الزام یا حقی برای طرفین باقی نمیماند.
بنابراین، اگر در قراردادی شرط شود که در صورت وقوع یک امر خاص، قرارداد کان لم یکن تلقی شود، به محض تحقق آن شرط، قرارداد منحل و بیاثر میگردد؛ درست مانند حالتی که اصلاً عقدی وجود نداشته است.
🔹 تفاوت فسخ، بطلان و کم لم یکن
بسیاری از افراد، سه واژهی «فسخ»، «بطلان» و «کم لم یکن» را اشتباه بهکار میبرند. در حالی که هرکدام مفهوم و آثار متفاوتی دارند:
| واژه | معنا | زمان بیاثری | قابلیت تصحیح |
|---|---|---|---|
| باطل | عقد از ابتدا فاقد شرایط صحت است | از ابتدا | ندارد |
| فسخ | عقد صحیح بوده، اما یکی از طرفین طبق قانون آن را برهم میزند | از زمان فسخ | ندارد |
| کملمیکن / کانلمیکن | عقد یا تصمیمی که بهموجب قانون یا حکم قضایی باطل فرض میشود | از ابتدا تا انتها | ندارد |
به این ترتیب، اگر قراردادی به دلیل نقص در ارکان یا فقدان شرایط قانونی، کملمیکن شناخته شود، حتی با توافق طرفین هم نمیتوان آن را احیا کرد.
بیشتر بدانیم : همه چیز در باره لایحه تایید فسخ قرارداد
📜 کاربردهای عبارت «کأن لم یکن» در قوانین ایران
این اصطلاح در قوانین متعددی از جمله قانون مدنی، قانون تجارت، و قانون ثبت اختراعات استفاده شده است. چند نمونه از کاربردهای آن را مرور میکنیم:
۱. در قانون ثبت اختراعات، طرحهای صنعتی و علائم تجاری
اگر اظهارنامهی ثبت، در مهلت مقرر اصلاح نشود، اداره مالکیت صنعتی آن را کأن لم یکن تلقی میکند.
یعنی گویی اصلاً درخواستی برای ثبت وجود نداشته است و هیچ اثر حقوقی از آن باقی نمیماند.
۲. در ماده ۹۸۹ قانون مدنی
در این ماده آمده است:
هر تبعهی ایرانی که بدون رعایت مقررات قانونی تابعیت خارجی تحصیل کرده باشد، تابعیت خارجی او کأن لم یکن تلقی شده و تبعهی ایران شناخته میشود.
در اینجا قانونگذار تصریح میکند که تابعیت جدید بهطور کلی بیاثر است و فرد از نظر دولت ایران همچنان ایرانی محسوب میشود، هرچند از برخی حقوق (مثل اشتغال به مناصب دولتی) محروم خواهد شد.
۳. در قانون تجارت (مواد ۱۲۵ و ۱۵۵)
در مواردی که ورود شریک جدید یا عدم رعایت تشریفات قانونی در شرکتها اتفاق میافتد، قانونگذار بهصورت صریح یا ضمنی، آثار قرارداد را کأن لم یکن میداند تا از تضییع حقوق اشخاص ثالث جلوگیری شود.
⚖️ آثار حقوقی «کملمیکن» در دعاوی مدنی
در دعاوی مدنی، اگر دادگاه حکمی یا قراردادی را کملمیکن اعلام کند، آثار آن عبارتاند از:
حذف کامل آثار حقوقی عقد یا رأی،
بازگشت وضعیت طرفین به حالت پیش از انعقاد قرارداد،
از بین رفتن تعهدات ناشی از آن سند یا حکم.
به بیان دیگر، دادگاه فرض میکند هیچ معامله یا تصمیمی از ابتدا انجام نشده است.
🏛 مثال کاربردی از رأی دادگاه
فرض کنید شخصی ملکی را بدون مجوز قانونی به فروش رسانده و دادگاه بعد از بررسی اعلام میکند:
«قرارداد فروش مزبور، به لحاظ فقدان شرایط قانونی، کانلمیکن تلقی میگردد.»
در این حالت:
قرارداد بیاثر میشود،
خریدار مالک نیست،
و فروشنده موظف به بازگرداندن وجه دریافتی است.
در واقع، با اعلام کملمیکن، همهچیز به وضعیت قبل از عقد بازمیگردد.
📚 تفاوت با عبارت «انفساخ»
«انفساخ» به معنای انحلال خودکار قرارداد بدون ارادهی طرفین است (مثلاً فوت یکی از طرفین در قرارداد جعاله یا وکالت).
اما در کملمیکن، اساساً قرارداد از دید قانون وجود خارجی ندارد، نه اینکه صرفاً منحل شود.
💬 پرسشهای متداول
۱. اگر در پیامک ابلاغیه نوشته شود “ابلاغیه کملمیکن تلقی میگردد” یعنی چه؟
یعنی ابلاغیه موردنظر بهدلیل رعایت نکردن تشریفات قانونی (مثلاً عدم تحویل صحیح یا نقص اطلاعات)، بیاثر است و دیگر هیچ الزام قانونی ندارد.
۲. آیا میتوان قراردادی را که کملمیکن شده، دوباره معتبر کرد؟
خیر. بر خلاف فسخ که میتواند دوباره با توافق طرفین منعقد شود، کملمیکن به معنای بطلان مطلق است و احیای آن ممکن نیست.
۳. تفاوت بین “کان لم یکن” و “کم لم یکن” در چیست؟
هر دو در معنی باطل و بیاثر مشترکاند. واژهی درستتر «کان لم یکن» است و «کم لم یکن» بیشتر در زبان فارسی عامیانه رواج دارد.
🧭 توصیه وکیل متخصص حقگرا
اگر در ابلاغیه، رأی، یا قرارداد خود با عبارت کملمیکن تلقی میگردد مواجه شدید،
حتماً پیش از هر اقدام، با وکیل متخصص در دعاوی مدنی و ابطال قراردادها مشورت کنید.
گروه وکلای حقگرا در چهار دفتر تهران (شمال، شرق، غرب و مرکز) آماده ارائه مشاوره حضوری و تلفنی است.
📞 شماره تماس: ۰۹۱۹۹۰۷۵۹۶۶
🌐 haghgara.com
☎️ ۰۹۱۲۰۶۱۲۵۲۱
📍دفاتر گروه حقگرا در شمال، شرق، غرب و مرکز تهران فعال هستند.
🔗 مشاهده مسیر دفاتر در نقشه بلد:
- شعبه شمال: پاسداران، تقاطع کلاهدوز، ساختمان پزشکان ۳۱۰، پلاک ۴۹۲ — ☎️ ۲۲۷۸۴۵۲۶
- شعبه شرق: میدان رسالت، خیابان فرجام، پلاک ۹۴۸ — ☎️ ۷۷۲۱۲۴۵۴-۵
- شعبه غرب: میدان دوم صادقیه، مجتمع تجاری صادقیه — ☎️ ۴۴۰۱۱۳۷۸-۹
- شعبه مرکز: بلوار آفریقا، خیابان والینژاد، پلاک ۴۲ — ☎️ ۸۸۶۰۹۰۶۲-
نمونه نشست قضایی
صورتجلسه نشست قضایی
موضوع
بررسی شرط اگر تا تاریخ معین ثمن معامله پرداخت نشد،بیع کانلمیکن ( کم لم یکن) تلقی شود در عقد بیع
پرسش
در عقد بیعی شرط میشود که اگر تا تاریخ معین ثمن معامله پرداخت نشد بیع کانلمیکن( کم لم یکن) تلقی شود. ۱- آیا این شرط صحیح است؟ ۲- نوع شرط چیست؟(فعل یا نتیجه) ۳- آیا شرط انفساخ است؟ ۴- وضعیت عقد بیع پس از تحقق شرط چگونه میشود؟ ۵- آیا بدواً اجبار به انجام تعهد باید خواسته شود یا اینکه به محض تحقق تخلف، قهراً عقد منفسخ میشود؟
نظر هیئت عالی
نشست قضایی (۱) مدنی: با توجه به اصل حاکمیت اراده و تراضی طرفین، تعیین شرط انفساخ قراردادی در عقد بیع بلامانع است. با توجه به تفصیل نظراتفاقی نتیجتاً بند ب نظر اعلام شده تأیید میشود.
نظر اتفاقی
الف) انحلال قراردادها در سه حالت کلی امکانپذیر است ۱- به تراضی که همان اقاله و تفاسخ است. ۲- با دخالت یک اراده که ایقاع و حق فسخ است. ۳- قهری که اراده طرفین نقشی ندارد و به محض وقوع فعل مشروط بدون اراده طرفین عقد منفسخ میشود. در موضوع سوال اگر منظور و اراده طرفین از عبارت کانلمیکن همان شرط فسخ باشد نیاز به اعلام اراده بایع است. شرط حق فسخ به علت عدم پرداخت ثمن صحیح است و جزء شروط باطل پنج گانه نیست. لذا طبق اصل کلی شرط صحیح است. اصل آزادی اراده و احترام به حاکمیت اراده شروط توافقی مذکور صحیح است. شرط مذکور شرط فعل مادی مثبت است که خریدار مکلف به اجرای آن در موعد معهود است. شرط عدم پرداخت ثمن سبب فسخ است و شرط نتیجه نمیتواند باشد. زیرا شرط نتیجه آن است که وقوع امری در خارج شرط شود. شرط نتیجه در امور اعتباری بوده و آن هم زمانی قابل تحقق و تصور است که انجام یک عمل حقوقی باشد نه استنکاف از یک عمل حقوقی لذا وقایع خارجی که نیاز به فعل مادی دارد نمیتواند شرط نتیجه باشد. مآلاً جعل شرط مرقوم یک شرط فعل مادی مثبت است، حال از آنجایی که تأدیه دیون در حقوق دینی صرفاً طرف مدیون مسئول است و از جمله افعالی نیست که اشخاص ثالث به حکم محکمه بتوانند اجرا نمایند. لذا اجبار مشروط علیه به تأدیه منتفی بوده و صاحب حق شرط (فسخ) میتواند مستقیماً دعوی فسخ قرارداد و استرداد مبیع را تقدیم نماید ماده ۲۳۸ و ۲۳۹ قانون مدنی موید موضوع است. لذا با این دیدگاه جعل شرط مذکور شرط انفساخ قراردادی نیست و عقد پس از تحقق شرط منحل نمیشود و باید با اراده صاحب حق منحل گردد.
ب) ولی اگر قصد و نیت طرفین از جعل شرط انفساخ قراردادی عقد باشد هر چند در قانون مدنی از شروط انفساخ قراردادی نصی نداریم و مقنن فقط انفساخ قانونی را در عقود لازم و جایز پذیرفته است مثل تلف قهری موضوع تملیک و تلف عین مستأجره قبل از قبض، تلف موضوع قرض قبل از تسلیم، مرگ و حجر طرفین در عقود جایز ولی با توجه به عمومات قانون مدنی و ماده ۱۰ قانون مدنی که قراردادهای خصوصی نافذ مگر اینکه مغایر نص صریح قانون باشد.
درج و جعل شرط انفساخ ناشی از دو اراده بوده و با انقضای مهلت معهود که جنبه وصفی داشته و موضوعیت هم دارد عقد قهراً و بدون اعلام اراده طرفین یا احدی از آن منفسخ است و مبیع در ید خریدار امانی بوده و چنانچه خریدار معاملات بعد از تخلف نماید تابع معاملات فضولی است.
فلسفه وجودی این تحلیل این است که «اجمالاً» همان ارادههایی که ایجادکننده رابطه حقوقی هستند در زمان عقد توافق نمودند که اگر ثمن معامله در موعد معهود پرداخت نشود بدون دخالت اراده طرفین عقد منفسخ میگردد و از مراجعه بایع به محکمه جهت اجبار مشروط علیه به ایفای تعهدات یا اعمال حق فسخ خودداری و اجتناب نموده و مستقیماً با اثبات تخلف از شرط دعوی استرداد مبیع را حسب مورد مطرح کند. مقنن در قانون مدنی جعل شرط انفساخ را صریحاً باطل نکرده است هر چند در برخی از عقود مثل نکاح یا وقف به لحاظ اینکه انحلال آن نیاز به اسباب خارجی است عملاً جعل شرط انفساخ مغایر نص صریح است ولی در عقد مبیع و صلح که انحلال عقد تابع تشریفات و اسباب خاصی نیست به دلالت اطلاق ماده ۱۰ قانون مدنی جعل شرط انفساخ قراردادی بلامانع بوده و صحیح است. در این حالت به محض تحقق شرط، عقد منحل و مبیع در ید خریدار امانی بوده است.
۱۰ سؤال پرجستجو درباره عبارت حقوقی «کم لم یکن میگردد یعنی چه؟»
۱. اصطلاح کملمیکن در حقوق به چه معناست؟
کملمیکن یعنی یک عمل یا تصمیم حقوقی بهگونهای در نظر گرفته شود که انگار از ابتدا اصلاً وجود نداشته است. این اصطلاح در احکام دادگاه و مقررات اداری برای بیاثر کردن یک اقدام، رأی یا قرارداد استفاده میشود. برای فهم دقیق اینکه آیا وضعیت شما مشمول این قاعده میشود، بهتر است از ابتدای پرونده با وکیل متخصص مشورت کنید.
۲. کملمیکن شدن یک رأی یعنی چه؟
یعنی رأی صادره بهطور کامل بیاثر شده و هیچ اثر قانونی از ابتدا برای آن تصور نمیشود؛ گویی رأی هرگز صادر نشده است. در چنین مواردی بررسی سوابق پرونده توسط وکیل مجرب اهمیت زیادی دارد.
۳. آیا کملمیکن همان باطل شدن است؟
باطل شدن معمولاً به آینده اثر دارد، اما کملمیکن تمام آثار گذشته و آینده را از بین میبرد. در موارد اختلاف، وکیل میتواند نوع ابطال و تأثیر آن را دقیقاً روشن کند.
۴. کملمیکن شدن قرارداد به چه معناست؟
یعنی قرارداد از ابتدا بیاعتبار بوده و هیچ تعهد یا اثر حقوقی برای طرفین ایجاد نکرده است. برای احراز این موضوع معمولاً نیاز به بررسی حقوقی مفصل توسط وکیل متخصص قراردادها وجود دارد.
۵. چه زمانی دادگاه از اصطلاح کملمیکن استفاده میکند؟
زمانی که عمل یا رأی به علت فقدان شرایط قانونی اساساً نباید از ابتدا ایجاد میشد. مانند صدور رأی بدون صلاحیت، عقد فاقد شرایط اساسی، یا تصمیم اداری خلاف قانون.
۶. آیا کملمیکن شدن یک حکم قابل اعتراض است؟
بله. مانند هر تصمیم قضایی، امکان اعتراض، تجدیدنظر یا فرجامخواهی وجود دارد. در این مرحله وکیل باتجربه نقش حیاتی دارد.
۷. تفاوت کملمیکن با فسخ چیست؟
فسخ قرارداد از زمان اعلام فسخ، اثرات آینده را از بین میبرد؛ اما کملمیکن همهچیز را از ابتدا بیاثر میکند. به همین دلیل آثار مالی و حقوقی گستردهتری دارد.
۸. آیا کملمیکن شامل تصمیمات اداری هم میشود؟
بله. اگر تصمیم اداری خلاف قانون یا فاقد صلاحیت باشد، با حکم دیوان عدالت اداری کملمیکن اعلام میشود.
۹. اثر کملمیکن بر تعهدات و دیون چیست؟
با اعلام کملمیکن، تمام تعهدات مبتنی بر آن تصمیم یا قرارداد بیاثر میشود و امکان مطالبه حقوق قبلی وجود دارد.
۱۰. برای پروندههایی که احتمال صدور حکم کملمیکن دارند، چرا انتخاب وکیل مهم است؟
چون این احکام معمولاً در موضوعات پیچیده مثل قراردادها، احکام اداری یا آرای متعارض مطرح میشود. یک وکیل متخصص در تیم حقوقی حقگرا میتواند از تضییع حقوق شما جلوگیری کند و با شمارهگیری ۰۹۱۹۹۰۷۵۹۶۶ امکان بررسی فوری پرونده فراهم است.
«کملمیکن یعنی چه؟ توضیح کامل اصطلاح کملمیکن در حقوق، موارد کاربرد، تفاوت با فسخ و ابطال، آثار قانونی و پاسخ به ۱۰ سؤال پرجستجو. بهترین راهنمای حقوقی و مشاوره با وکیل متخصص.»
کم لم یکن یعنی چه,کم لم یکن در حقوق,ابطال رای دادگاه,ابطال قرارداد,ابطال اداری,معنای کم لم یکن,کم لم یکن شدن حکم,کم لم یکن شدن قرارداد,وکیل حقوقی,گروه وکلای حق گرا