وکیل وقف

تعریف وقف :  طبق ماده  ۵۵ قانون مدنی وقف عبارت است از اینکه عین مال حبس و منافع آن تسبیل شود.

حال وقف واقع میشود به ایجاب از طرف واقف چرا که واقف می بایست مالک مالی باشد که  وقف میکند و در ضمن  آن شخص دارای اهلیت نیز باشد.همچنین در اوقاف عامه که متولی معین نداشته باشد متولی وفق طبق نص صریح قانون  (ماده ۸۱ قانون مدنی  ) اداره  موقوفه طبق نظر ولی فقیه خواهدبود.

تولیت  نیز به  معنی  اداره  کردن  امور موقوفه  بوده  که  در  ماده  ۷۵ قانون  مدنی  به وضوح  شرح  داده  شده است و امور موقوفه  نیز  شامل  امور مختص به وقف  و مال  وقفی  است بنابراین  کسی  که  عهده دار  تولیت است ، متولی  نامیده  میشود و این امر می تواند به  وکیل  اوقاف نیز واگذار گردد و همچنین واقف می تواند اداره  کردن  یا  همان  تولیت  امور موقوفه  را مادم  الحیاه یا  در مدت  معینی برای خود قرار دهد و نیز میتواند متولی دیگری  انتخاب  نماید که  مستقلا  یا  مجتمعا با  خود واقف  اداره  کند .

نظارت بر وقف و امور موقوفه  توسط وکیل اوقاف

واقف (شخصی که وقف میکند) در بدو امر برای اداره امور موقوفه میتواند شخصی را منصوب نماید و امور مربوط به وقف را به او بسپارد که شخص فوق متولی یا وکیل اوقاف نام میگیرد و پس از اینکه متولی عهده دار امر تولیت گردید شخصی حق عزل او را  ندارد، مگر اینکه در وقف نامه اختیار فوق به شخصی داده شده باشد.

متولی موقوفه موظف به انجام اموری است که واقف در اختیارات او نهاده است خواه وقف عام باشد یا خاص ولیکن در جوار امور فوق متولی و وکیل اوقاف در حکم امین نیز میباشند و می بایست حدود متعارف را نیز رعایت نمایند. درغیر این صورت با بروز ضرر و زیان وصف امین از وی ساقط میگردد. هم چنین لازم به  ذکر است متولی یا وکیل اوقاف حق نقل و انتقال مال موقوفه را نداشته ولیکن منافع آن برای وی قابل استفاده میباشد.

نظارت دولت بر موقوفه و وکیل اوقاف

درصورتی که متولی یا وکیل اوقاف از سوی واقف تعیین گردیده باشد (اعم از عام و خاص ) حکومت حق هیچگونه دخالتی در امور مرتبط با موقوفه را نخواهد داشت مگر اینکه فساد در امور متولی در نحوه اداره موقوفه پدیدار گردد. در این صورت حاکم میتواند در امور فوق دخالت نماید و در دادگاه  میزان تعدی و تفریط طبق  مستندات طبق عملکرد وی و حدود و اختیارات او مورد بررسی قرار گیرد. همچنین در اموری مدیریت و رسیدگی امور وقف عام فاقد متولی باشد این امر و نظارت به حاکم اسلامی واگذار شده است . در هر صورت نظارت و ولایت حاکم در اداره امورات موقوفه عام، ولایتی در طول ولایت متولی و متاخر از آن به حساب می آید و ولایت حاکم مشروط به عدم تعیین متولی از سوی واقف است.

هرچند متولی پس از قبول تولیت، به عنوان شخصی مستقل امور موقوفه را اداره میکند ولیکن برای نظارت بر عملکرد هرچه بهتر وی به  منظور عدم تخطی در اختیارات و پایبند بودن به  تعهدات، نیازمند نظارت نهادی با ویژگی های تمام و کمال میباشد که فقط حکومت شایستگی عهده  دار بودن این سمت را داراست و امور فوق الذکر نیازمند دخالت و نظارت حکومت می باشد.

حالیه باتوجه به اینکه حکومت دخالت مستقیم نسبت به کلیه امور موقوفه را داراست نظارت اموال موقوفه در قلمرو ولایت میباشد که این موضوع مورد پذیرش برخی از فقها نمی باشد.

شرایط نحوه دخالت حاکم در امور موقوفه شامل مواردی میگردد که در ذیل به آن  اشاره خواهد شد.

• حاکم اسلامی حق برکناری متولی یا وکیل اوقاف را نخواهد داشت مگر اینکه عدم صلاحیت متولی یا وکیل اوقاف شرعا به اثبات برسد و وی در امور محوله تخطی نموده باش .
• اگر حاکم نماینده یا وکیلی را برای اداره امور موقوفه تعیین نماید ولیکن وکیل اوقاف یا متولی تعیین شده از سوی وی فاقد صلاحیت باشد و نتواند مصالح عمومی را تامین نماید از سوی عدول مسلمین قابل برکناری می باشد.
• واقف موقوفه میتواند اختیارات متولی یا وکیل اوقاف را تعیین نماید و حاکم حق تغییر حدود اختیارات را ندارد مگر همانطور که پیشتر گفته شد مصلحت یا عدم صلاحیت وی اثبات گردیده باشد.

پس از امور فوق میتوان چنان نتیجه  گرفت که  انجام امور موقوفه با تدابیر از سوی متولی و وکیل اوقاف قابل تامین و حل و فصل بوده و نیازی به  دخالت حاکم ندارد مگر در شرایط پیشتر گفته شده که بدان اشاره گردید.

وکیل اوقاف کیست؟

در خصوص وکیل اوقاف اینگونه میتوان بیان نمود که از تاریخ  تصویب قانون اوقاف اموری من جمله : نظارت کامل بر کلیه اموال مربوط به تولیت و نظارت متولیان، اداره امور امکان مذهبی اسلامی، اداره امور حج و مواردی که در ماده ۱ قانون اوقاف بدان اشاره گردیده است در صلاحیت سازمان اوقاف قرار گرفته  که در تبصره ۳ ماده  ۴ قانون اوقاف به موضوع وکیل اوقاف اشاره شده است.

بدین شرح که در موقوفاتی که شرط مباشرت نشده باشد هرگاه متولی برای تصدی تمام یا قسمتی از امور مربوط به موقوفی وکیلی انتخاب کند، وکیل مذکور باید توانایی انجام امور وکالت را داشته باشد، در صورتی که وکیلی از طرف متولی برای انجام تمام یا قسمتی از امور مربوط به موقوفه انتخاب شده به تشخیص سازمان اوقاف قادر به انجام امور موقوفه  نباشد، مراتب کتبا  به طریق اطمینان بخشی به متولی ابلاغ خواهد شد.

هرگاه ظرف دو ماه برای متولیان مقیم ایران و چهار ماه برای متولیان مقیم خارج از کشور متولی اقدام به تغییر وکیل اوقاف ننماید، وکیل مذکور با ابلاغ سازمان اوقاف منعزل می شود و همچنین لازم به  ذکر است که این حکم شامل وکلایی که قبلا نیز انتخاب شده اند خواهد شد و وکلای فوق الذکر از این قاعده مستثنی نیستند.

همچنین در زمانی که وکیل اوقاف با توجه به بروز اختلافات حاصل طرح دعوی را مطرح می نماید  تصمیمات  مرحله بدوی قسمت حقوقی تحقیق  اوقاف، تا  زمانی که حکم قطعی یا دستور موقت از مراجع قضایی بر فسخ  یا جلوگیری از اجراء آنها صادر نشده است قابل اجراست.

در نهایت تصمیمات  شعب تحقیق اوقاف بر اساس قوانین  و مقررات اجرایی به وسیله ماموران اجرای اوقاف یا قوای  انتظامی به  مرحله  اجرا گذاشته میشود ولیکن نکته ای که در خصوص  آراء  صادره  از اوقاف میتوان  بدان اشاره نمود چنین است که اشخاص  ذینفع و یا وکلای  اشخاص میتوانند نسبت به تصمیمات تجدید نظر تحقیق اوقاف و تصمیمات بدوی که مدت تجدید نظر آن منقضی  گردیده است به دادگاه های عمومی مراجعه نمایند.

دعاوی وقف

وقف نهادی حقوقی و سنتی حسنه میباشد.وقف به معنای دست کشیدن از عین مال و سپردن منافع آن به افرادی خاص یا به عموم مردم است.احکام و قوانین پیرامون وقف را می بایست در گذشته و در فقه جستجو نمود، اما اصول وقف و ساختار آن بر مبنای فقه و تضارب اندیشمندان اسلامی و فقها ، مانعی در تبیین و تدوین قواعد منسجمی در این خصوص شده است .
همین ماهیت و مبنای اختلافی وقف و آثار آن، رویه های متفاوت اتخاذی در خصوص وقف نامه ها ، تعارض نظرات فقهی و حقوقی و رویه های ناهمگون واقفان ، متولیان و سازمان ها و ادارات اوقاف ،در کنار قوانین پیچیده و پراکنده و آراء وحدت رویه متعدد و رویه های قضایی متفاوت ، بر دشواری درک و استنباط از قوانین و مقررات موضوعه وقف و اقامه دعوا و دفاع و یا پاسخگویی در قبال مراجع اداری وقف و متولیان موقوفات و موقوف علیهم افزوده است ،که برای تسلط به این امرمهم راهی به جز تجربه وجود ندارد .

سوال :

باسلام.اینجانب احمد رضایی یک قطعه زمین کشاورزی را سال ۹۲ ازمرحوم ایمان مرتضوی  بایک سندعادی که اثرانگشت وی وامضای شهود زیرش میباشد خریده ام. اماپس ازفوت فرروشنده درسال ۹۹ خواهرش وتنها وارثش بااین ادعاکه مالک زمین مذکوراست ازمن شکایت کرده وخوهان خلع ید من از زمین شد.امادادگاه بامشاهده سند و ارجاع امر به کارشناس خطی وتاییدراثرانگشت مرحوم مالکیت من راتاییدکرد. دادگاه تجدیدنظراستان هم رای راتاییدکرد اماخواهر مرحوم پس ازمحکوم شدن دردادگاه دراقدامی غیرقانونی و با اگاهی از رای دادگاه زمین من را با وکالتنامه ای به اداره اوقاف ماهان واگذار و ان را وقف نمود. اینجانب هم باارائه سندو ارائ دادگاه به اداره اوقاف خواستار ابطال وقفنامه شدم. اما اداره اوقاف طفره میرود و میگوید باید ببینیم طرف چه میکند. حال من بایدچکار کنم. باید از اوقاف شکایت کنم یااز مرتضوی .ایاقانون مجازات انتقال مال غیر اینجا کاربرد دارد یانه. ازطرفی چون وی تنها وارث مرحوم است حاضربه انتقال پلاک زمین بنام من نیست.باتشکر

به نام خدا – با توجه به ماده ۵۷ قانون مدنی واقف باید مالک مالی باشد که وقف می کند لذا نظر به رای قطعی صادره بر احراز مالکیت شما و استحضار خواهر متوفی از مالکیت شما قطعا انتقال مال به هر نحو به دیگری از مصادیق انتقال مال غیر محسوب و موضوع بر اساس مفاد ماده ۱ قانون مجازات راجع به انتقال مال غیر کلاهبرداری محسوب می گردد لذا علیرغم اطلاع نامبرده شما باید سریعا طی اظهارنامه ای مراتب اعلام مالکیت خود را هم به خواهر متوفی و هم به اداره اوقاف اعلام نمائید و در اظهار نامه خواهر متوفی درخواست نمائید تا نسبت به تنظیم سند انتقال اقدام نماید . سپس در صورت امتناع طرفین ، با اعلام شکایت علیه انتقال دهنده و انتقال گیرنده موضوع را از طریق محکمه صالحه پیگیری کنید . موفق باشید

مزرعه چند ده هکتاری است که نزدیک به صد سال قبل قسمتی از آن توسط عمه پدرم وقف شده است، ولی در حال حاضر با توجه به تلاش پدرم بسیار گسترش یافته است.
با توجه به اینکه پدرم قبل از فوتش وصیت کرده که درآمد آن به مادرم برسد ولی برادر بزرگ ما سرخود رفته و مزارع را جمع کرده و می گوید پدر نباید چنین وصیتی می کرد، و جهت بستن دهان دیگران سالیانه مبلغ بسیار ناچیزی به مادر می دهد که اصلا با درآمد آن قابل مقایسه نیست.
1. آیا تمام مزرعه وقفی محسوب می شود؟ و چقدر از آن را می توان فروخت؟
2. آیا با شکایت امکان برگشت درآمد به نفع مادر می باشد یا خیر؟
با سپاس فراوان

پاسخ :

سلام در صورت انحصار ورثه با ارائه وصیت نامه تقاضای اجرای وصیت بشود

با عرض سلام و عرض ادب
ما دو تا برادریم و مادر هم حضور دارند. مادر خانه ای به نام دارد و تصمیم دارد خانه را وقف کند ولی من و یکی از برادرها رضایت نداریم و از رضایت یا نارضایتی دیگر برادرم خبر ندارم آیا مادر بدون رضایت من چه با رضایت برادر دیگر چه با نارضایتی برادر دیگر می تواند ملک خود را وقف کند ؟ (این سوال را بدون در نظر گرفتن چیزی که در پایین می نویسم پاسخ دهید که شرایط وقف چگونه است بدون رضایت من مادر می تواند ملک خود را وقف کند اگر بله چقدر از خانه ؟ و اگر قسمتی از خانه وقف شود بعد از فوت مادر چگونه می شود؟ )

من قصد دارم که برای زندگی به شهرمان بروم و مادر و برادرم نمی خواهند که من بروم به شهرمان و در آنجا زندگی کنم و گمان می کنم مادر به این خاطر می خواهد ملک خود را وقف کند آیا چنین وقفی صحیح است و اگر این گمان باشد چگونه می توان وقف را باطل نمود؟

پاسخ:

سلام ؛ اگر خانه به نام مادر شما باشد. وقف صحیح است . رضایت شما تأثیری در آن ندارد.

ا سلام، آیا زمینی که وقف اولاد ذکور گردیده، قابل فروش به غیر توسط وراث می‌باشد؟ در صورتی که در زمین مورد اشاره هیچ فعالیتی صورت نگیرد حکم آن چگونه است؟
متشکرم

پاسخ:

خیر قابل فروش نمی باشد