همه‌چیز درباره اعتراض ثالث اجرایی و توقیف عملیات اجرایی

همه‌چیز درباره اعتراض ثالث اجرایی و توقیف عملیات اجرایی؛ از ارکان تا چک‌لیست کامل

در روند اجرای احکام و عملیات اجرایی ثبت، ممکن است اشخاصی غیر از طرفین اصلی پرونده، نسبت به اموال توقیف‌شده یا نحوه اجرا اعتراض داشته باشند. قانون‌گذار برای حمایت از حقوق این اشخاص، نهادی تحت عنوان اعتراض ثالث اجرایی و همچنین ابزارهایی مانند توقیف عملیات اجرایی و ابطال اجرائیه ثبت پیش‌بینی کرده است.

اما تشخیص اینکه چه زمانی باید کدام اقدام انجام شود و چه شرایط و مدارکی لازم است، برای بسیاری از افراد (و حتی گاه برای مشاوران حقوقی تازه‌کار) دشوار است. در این مقاله از مجموعه تخصصی گروه وکلای حق‌گرا، به تفصیل درباره این موضوعات، ریزه‌کاری‌ها، ارکان و چک‌لیست‌های کاربردی آن صحبت می‌کنیم.

بخش اول: اعتراض ثالث اجرایی چیست؟

اعتراض ثالث اجرایی، اعتراضی است که از سوی شخص ثالثی که طرف پرونده اجرایی نیست، مطرح می‌شود اما عملیات اجرایی به حقوق وی لطمه زده یا مال متعلق به او را توقیف کرده است.
به بیان ساده، اگر مالی در اجرای حکم یا اجرائیه توقیف شود و شخصی مدعی باشد که آن مال متعلق به اوست، می‌تواند دادخواست اعتراض ثالث اجرایی تقدیم کند تا اجرای حکم نسبت به آن مال متوقف شود.

ارکان دعوای اعتراض ثالث اجرایی

برای طرح صحیح این دعوا باید سه رکن اصلی وجود داشته باشد:

1. وجود عملیات اجرایی یا اجرائیه معتبر:
   اعتراض ثالث زمانی قابل طرح است که اجرائیه‌ای در جریان باشد (چه قضایی و چه ثبتی). بدون وجود عملیات اجرایی، دعوای اعتراض ثالث مفهومی ندارد.

2. تضرر شخص ثالث از عملیات اجرایی:
   یعنی اقدام اجرایی به حقوق شخصی غیر از محکوم‌علیه یا متعهد لطمه زده باشد.
   مثل توقیف ملکی که در مالکیت ثالث است.

3. ارائه دلایل مالکیت یا حق:
   ثالث باید برای ادعای خود دلایل قابل‌قبول ارائه دهد؛ مانند سند رسمی، مبایعه‌نامه، قبض، یا هر مدرکی که مالکیت یا حق او را اثبات کند.

چک‌لیست دادخواست اعتراض ثالث اجرایی

برای اینکه دعوای اعتراض ثالث اجرایی قابلیت استماع و نتیجه‌بخش داشته باشد، باید نکات زیر رعایت شود:

✅ ۱. احراز وجود عملیات اجرایی فعال
پرونده باید در واحد اجرای احکام یا اجرای ثبت در جریان باشد. در غیر این صورت، اعتراض ثالث موضوعیتی ندارد.

✅ ۲. اثبات مالکیت یا ذی‌نفع بودن ثالث
مدارک مالکیت یا تصرف مشروع باید ضمیمه دادخواست شود (مثلاً سند رسمی یا قولنامه با تاریخ مقدم بر توقیف).

✅ ۳. تعیین طرفین صحیح دعوا
خوانده معمولاً محکوم‌له یا متقاضی اجرا است و گاهی اداره ثبت یا اجرای احکام نیز به عنوان طرف دعوا شناخته می‌شود.

✅ ۴. تقاضای توقیف عملیات اجرایی تا تعیین تکلیف دعوا
یکی از خواسته‌های مهم باید «توقیف عملیات اجرایی نسبت به مال مورد اعتراض» باشد تا از انتقال یا فروش آن جلوگیری شود.

✅ ۵. تنظیم دادخواست در قالب دعوای مستقل
اعتراض ثالث اجرایی باید با دادخواست جداگانه مطرح شود و نمی‌توان صرفاً با لایحه یا درخواست ساده آن را پیگیری کرد.

✅ ۶. ارائه مدارک شناسایی و کپی اجرائیه
پیوست اجرائیه، اسناد مالکیت و تصویر عملیات اجرایی (در صورت وجود) الزامی است.

✅ ۷. تعیین مرجع صالح برای رسیدگی
اگر اجرائیه توسط دادگاه صادر شده باشد، دادگاه صادرکننده اجرائیه صالح است؛ اما اگر موضوع مربوط به اجرای ثبت باشد، دادگاه عمومی حقوقی محل اداره ثبت صلاحیت دارد.

ریزه‌کاری‌های مهم در اعتراض ثالث اجرایی

🔹 اولویت با دلایل مالکیت رسمی است. اگر سند رسمی به نام ثالث وجود داشته باشد، احتمال موفقیت بسیار بالا است.
🔹 اگر اعتراض ثالث به موقع مطرح شود، اجرای عملیات تا تعیین تکلیف متوقف می‌شود.
🔹 اعتراض ثالث اجرایی با اعتراض ثالث طاری متفاوت است؛ اولی در جریان اجرا مطرح می‌شود، دومی در حین دادرسی.
🔹 در پرونده‌های ثبت اسناد، بسیاری از اشخاص بدون توجه به این نکته، اشتباهاً اعتراض را در واحد ثبت مطرح می‌کنند؛ در حالی که باید دادخواست به دادگاه عمومی حقوقی داده شود.

بخش دوم: دادخواست توقیف عملیات اجرایی و ابطال اجرائیه ثبت

در کنار اعتراض ثالث اجرایی، یکی از ابزارهای دفاعی مؤثر در برابر اقدامات ناعادلانه یا اشتباه در روند اجرای ثبت، دادخواست توقیف عملیات اجرایی و ابطال اجرائیه ثبت است.

این دعوا معمولاً زمانی مطرح می‌شود که شخص مدعی است اجرائیه بدون مجوز قانونی یا برخلاف مقررات صادر شده است.
برای مثال:

• سند لازم‌الاجرا از ابتدا بی‌اعتبار بوده

• دین پرداخت شده اما اجرائیه صادر شده

• مفاد سند اجراپذیر نیست

• یا عملیات اجرایی نسبت به ملکی اشتباه انجام شده است.

ارکان دعوای توقیف عملیات اجرایی و ابطال اجرائیه ثبت

۱. وجود اجرائیه صادرشده از اداره ثبت
۲. وجود ایراد قانونی یا شکلی در صدور اجرائیه
۳. اثبات ذی‌نفع بودن خواهان
۴. اقامه دعوا در مهلت مناسب و مرجع صالح

چک‌لیست دادخواست توقیف عملیات اجرایی و ابطال اجرائیه ثبت

برای اینکه چنین دادخواستی نتیجه‌بخش باشد، باید مراحل و نکات زیر رعایت شود:

✅ ۱. درخواست هم‌زمان دو خواسته:
در دادخواست باید هر دو خواسته یعنی «توقیف عملیات اجرایی» و «ابطال اجرائیه ثبت» قید شود. این دو خواسته مکمل هم هستند.

✅ ۲. پیوست نسخه‌ای از اجرائیه و سند لازم‌الاجرا
حتماً باید تصویر کامل اجرائیه، تاریخ ابلاغ، و سند مبنای اجرا ضمیمه دادخواست شود.

✅ ۳. اثبات ایراد در صدور اجرائیه
مثل نبود دین، پرداخت وجه، اشتباه در مبلغ، یا عدم رعایت شرایط قانونی صدور اجرائیه.

✅ ۴. ذکر مشخصات دقیق اداره ثبت صادرکننده اجرائیه
نام اداره، شماره پرونده اجرایی، و تاریخ صدور باید به‌دقت ذکر شود.

✅ ۵. درخواست صدور دستور موقت برای توقف عملیات اجرایی
برای جلوگیری از خسارت غیرقابل جبران (مثلاً فروش ملک)، باید هم‌زمان با دادخواست اصلی، تقاضای صدور دستور موقت مطرح شود.

✅ ۶. توجه به مرجع صالح برای رسیدگی
بر اساس ماده ۱ قانون اصلاح بعضی از مواد ثبت، دادگاه عمومی حقوقی محل ثبت سند صالح به رسیدگی است.

✅ ۷. ضمیمه مدارک هویتی و مالی
کپی کارت ملی، سند، رسید پرداخت، و مدارک دال بر ذی‌نفع بودن خواهان الزامی است.

ریزه‌کاری‌های کلیدی در دعوای ابطال اجرائیه ثبت

🔹 اگر اجرائیه مربوط به سند رسمی بانکی باشد، ابتدا باید به بانک ابلاغ اعتراض شود و سپس دادخواست تقدیم گردد.
🔹 اگر سند موضوع اجرا قولنامه عادی باشد، اصولاً قابلیت صدور اجرائیه ندارد و همین می‌تواند مبنای ابطال آن باشد.
🔹 اگر دین پرداخت شده اما عملیات ادامه دارد، رسید پرداخت یا مفاصاحساب رسمی باید ضمیمه دادخواست شود.
🔹 در مواردی که اموال به اشتباه توقیف شده، دعوای توقیف عملیات اجرایی مقدم بر دعوای ابطال است تا از تضییع فوری حق جلوگیری شود.

تفاوت اعتراض ثالث اجرایی با توقیف عملیات اجرایی