جرایم قابل گذشت و قابل جایگزین

قانون گذار جرایم را به دو دسته جرایم قابل گذشت و جرایم غیر قابل گذشت تقسیم کرده است . این دو دسته از جرایم در شاکی ، شیوه رسیدگی و .. با یکدیگر تفاوت دارند . در نوشته ی زیر به بیان مطالبی از جمله جرایم غیر قابل گذشت ،تفاوت گذشت و رضایت ،لیست جرایم غیر قابل گذشت ولیست جرایم قابل گذشت و … خواهیم پرداخت.

منظور از گذشت شاکی چیست

گذشت به معنای بخشایش است و هنگامی که شخص زیان دیده از جرم از مجرم گذشت کند به این معنا است که از اعمال مجازات بر او صرف نظر کرده است. همان گونه که گفته شد گذشت شاکی مخصوص جرایم قابل گذشت است و البته در جرایم غیرقابل گذشت نیز ممکن است از جهات تخفیف مجازات مجرم محسوب شود.

منظور از جرایم قابل گذشت چیست

منظور از جرایم قابل گذشت جرایمی هستند که شروع و ادامه تعقیب و رسیدگی و اجرای مجازات در آن ها بستگی به شکایت شاکی و عدم گذشت او دارد. بنابراین و مطابق با ماده ی ۱۲ قانون آیین دادرسی کیفری، تعقیب متهم در جرایم قابل گذشت فقط با شکایت شاکی شروع و در صورت گذشت او موقوف می شود. بنابراین مطابق با قانون در جرایم تعزیری قابل گذشت، گذشت شاکی یا مدعی خصوصی موجب موقوفی تعقیب یا عدم اجرای مجازات می شود. البته تعیین مصداق های جرایم قابل گذشت با قانون است.

منظور از جرایم غیر قابل گذشت چیست

منظور از جرایم غیرقابل گذشت جرایمی هستند که شکایت شاکی و گذشت او در شروع به تعقیب و رسیدگی و ادامه آن ها و اجرای مجازات تاثیری ندارد. برای مثال جرمی مانند کلاهبرداری، سرقت و… که احساسات عمومی جامعه را جریحه دار می کنند از جمله جرایم غیرقابل گذشت محسوب می شوند که با گذشت و بخشش شاکی خصوصی جرم ممکن است دادگاه تخفیفی برای مجرم در نظر بگیرد اما از آنجا که شاکی خصوصی این جرم تنها متضرر نشده است بلکه کل جامعه از عمل مجرمانه ی او متضرر شده اند بنابراین از جمله جرایم غیرقابل گذشت می باشند.
هنگامی که جرمی به وقوع می پیوندد حسب مورد در دادسرا و مراجع قضایی کیفری مورد رسیدگی قرار می گیرد و نهایتا حکمی توسط دادگاه برای شخص مجرم صادر می شود. اما این مجازات ممکن است به علت های خاصی که در قانون معین شده است، ساقط گردد و دیگر مجرم مجازات آن جرم خاص را تحمل نکند که یکی از این اسباب گذشت شاکی و متضرر از جرم است. برای این که بیشتر با نهاد قانونی گذشت شاکی آشنا شویم لازم است تا جنبه های عمومی و خصوصی جرم را بررسی کنیم. در واقع یکی از تقسیم بندی های رایج جرایم، تقسیم جرم بر اساس جنبه ی عمومی و خصوصی آن است. منظور از جنبه ی عمومی جرم آن است که جرمی ممکن است وجدان عمومی جامعه را جریحه دار کند برای مثال شخصی که مبلغ زیادی از سرمایه ی ملی جامعه را با اختلاس از کشور خارج می کند احساسات عموم مردم جامعه را جریحه دار می کند و در واقع آن مجرم فقط با جرم ارتکابی یک فرد خاص را متضرر نکرده است بلکه عموم مردم جامعه متضرر شده اند. اما منظور از جنبه ی خصوصی جرم آن است که برای مثال در جرمی مانند ترک انفاق فقط یک شخص خاص متضرر شده است نه عموم مردم جامعه. بنابراین جرایمی که دارای جنبه ی خصوصی هستند در لیست جرایم قابل گذشت قرارداده می شوند و جرایمی که دارای جنبه ی عمومی هستند از جمله جرایم غیرقابل گذشت به حساب می آیند. در این مقاله قصد داریم تا شما را با مفهوم و مصادیق جرایم قابل گذشت و غیرقابل گذشت در قوانین و مقررات آشنا کنیم.همچنین برای سهولت در تشخیص جرایم قابل گذشت ، لیست جرایم قابل گذشت را ارائه میدهیم.

تشخیص جرایم قابل گذشت از جرایم غیرقابل گذشت

در قانون اصل بر این است که هیچ جرمی قابل گذشت نیست مگر اینکه قابل گذشت بودن آن در قانون تصریح شده باشد. همانطور که در تبصره ماده ی ۱۲ قانون آیین دادرسی کیفری آمده است: تعیین جرایم قابل گذشت به موجب قانون است. همچنین بر اساس ماده ی ۱۰۳ قانون مجازات اسلامی چنانچه قابل گذشت بودن جرمی در قانون تصریح نشده باشد غیرقابل گذشت محسوب می شود. بنابراین برای تشخیص جرایم قابل گذشت از جرایم غیرقابل گذشت باید به خود قانون مراجعه کنیم.

اصلاحیه قانون مجازات و تاثیر آن بر جرائم قابل گذشت و غیرقابل گذشت

اخیرا قانونی تحت عنوان قانون کاهش مجازات حبس تعزیری توسط مجلس شورای اسلامی دوره قبل به تصویب رسید که درحال حاضر لازم اجرا می باشد که طی آن برخی از مواد قانون مجازات اسلامی مصوب ۹۲ با اصلاحاتی روبه رو شد و بسیاری از مجازات به طرز چشمگیری کاهش پیدا کردند!
این تغییرات در خصوص جرایم قابل گذشت و غیرقابل گذشت نیز موثر بوده و آن ها را هم دستخوش تغییراتی کرده است.
این تغییرات عمدتا در دایره شمول جرائم قابل گذشت محقق شده است و بسیاری از جرائم که سابقا غیر قابل گذشت محسوب می شدند هم اکنون قابل گذشت بوده و دیگر جنبه عمومی جرم نخواهند داشت.
این موارد که بسیاری آز آنها قابل تامل و خالی از اشکال نیز نمی باشند، عبارتند از:
کلاهبرداری با مبلغ تا یک میلیارد ریال و همچنین کلیه جرایمی که مجازات کلاهبرداری را دارا می باشند (برای مثال جرم انتقال مال غیر) قابل گذشت محسوب می شوند.
پس اگر شخصی یک صد میلیون تومان از کسی کلاهبرداری نماید، (لازم به ذکر است که خود یک میلیارد ریال را هم شامل می شود) برای اینکه شخص تحت تعقیب و پیگیری قرار بگیرد می بایست حتما از سوی شاکی شکایت صورت گیرد و یا اگر شاکی گذشت کرد دیگر کلاهبردار محترم قابل مجازات نمی باشد.
مهر و سفید امضا می باشد که فارغ از هر مبلغی به جرائم قابل گذشت تبدیل شده است.
و موارد بسیاری دیگر که مهمترین آنها موارد مذکور می باشد.

نحوه پیگیری و اقدام به شکایت

اصولا پس از تحقق هر جرمی افراد برای شکایت و طرح موضوع ابتدا به کلانتری محل رفته و با بیان موضوع خواهان تعقیب و پیگرد مجرم یا مجرمین می باشند.
مامورین کلانتری نیز پس از بررسی موضوع چه توانسته باشند مظنونین موضوع را شناسایی کنند و چه در انجام این کار ناموفق باشند موضوع را به خواست شاکی به دادسرا ارسال می کنند تا روال قانونی آن سپری شود.
حال افراد می توانند با به همراه داشتن کلیه مدارک و مستندات، مستقیما با مراجعه به دادسرای محل وقوع جرم یا هریک از دفاتر خدمات قضایی، نسبت به ثبت شکواییه اقدام نمایند.

تکلیف گذشت بعد از فوت شاکی

سوالی که ممکن است به وجود آید این است که اگر شاکی فوت کند، آیا وارثان او می‌توانند گذشت کنند و از پیگیری دعوای خود انصراف دهند؟ در برخی موارد، پاسخ مثبت است. در مورد چگونگی انتقال حق شکایت به ورثه شاکی به استناد نظریه مشورتی اداره حقوقی دادگستری، حق شکایت و تعقیب شکایت، در جرائم خصوصی که مربوط به شخص مجنی‌علیه است، مثل ایراد ضرب ساده قابل انتقال به ورثه مجنی ­علیه نیست و قائم به شخص است و بر خلاف آن، در جرائم خصوصی که مربوط به حقوق و اموال قابل انتقال به ورثه است، مثل صدور چک بلامحل، حق شکایت و تعقیب شکایت، قابل انتقال به ورثه است؛ زیرا متعلق آنها، شخصی نیست، بلکه مالی است که قابل انتقال به ورثه است.

لیست کامل جرایم قابل گذشت با توجه به قانون جدید کاهش مجازات حبس تعزیری ۱۳۹۹

(جرایم نارنجی رنگ در قانون جدید کاهش مجازات حبس تعزیری مصوب ۱۳۹۹، قابل گذشت اعلام گردیده است و جرایم آبی رنگ به شرح ماده ۱۰۴ قانون مجازات اسلامی قبل از اصلاح قابل گذشت بوده است
ماده ۵۳۶ جعل در اسناد و نوشته های غیر رسمی
ماده ۵۹۶ سوء استفاده از ضعف نفس اشخاص بطور مطلق صرف نظر از اینکه توسط هر شخصی محقق گردد (در قانون سابق اگر این سوء استفادع توسط ولی و قیم صورت می پذیرفت قابل گذشت بود)
ماده ۶۰۸ توهین ساده
ماده ۶۰۹ توهین به کارمندان دولت
ماده ۶۲۲ سقط جنین به واسطه ضرب یا اذیت و آزار زن بردار
ماده ۶۳۲ امتناع از استرداد طفل سپرده شده
ماده ۶۳۳ رها کردن طفل یا شخصی که قادر به محافظت از خود نمی باشد در محل خالی از سکنه
ماده ۶۴۱ مزاحمت تلفنی یا مزاحمت با دستگاه های مخابراتی
ماده ۶۴۷ تدلیس در نکاح
ماده ۶۴۸ افشای اسرار حرفه ای یا افشای اسرار مردم
ماده ۶۶۸ اخذ نوشته یا سند یا امضا و یا مهر با جبر، اکراه یا تهدید
ماده ۶۶۹ تهدید به قتل یا ضررهای نفسی، شرفی یا مالی یا افشای اسرار
ماده ۶۷۳ سوء استفاده از سفید مهر یا سفید امضاء
ماده ۶۷۴ خیانت در امانت
ماده ۶۷۶ آتش زدت عمدی اشیاء متعلق به دیگری
ماده ۶۷۷ تخریب عمدی اموال منقول یل غیر منقول متعلق به دیگری
ماده ۶۷۹ کشتن، مسموم یا تلف یا ناقص نمودن حیوان حلال گوشت متعلق به دیگری یا حیواناتی که شکار آنها توسط دولت ممنوع اعلام شده است
ماده ۶۸۲ اتلاف اسناد غیر دولتی
ماده ۶۸۴ چراندن، قطع، خراب یا خشک کردن محصول دیگری
ماده ۶۸۵ از بین بردن یا قطع کردن اصل نخل خرما
ماده ۶۹۰ تخریب محیط زیست یا منابع طبیعی و تصرف عدوانی و ایجاد مزاحمت و ممانعت از حق
لازم به توضیح است که این ماده در قانون سابق مطلقاً قابل گذشت بوده ولی با توجه به قانون کاهش بزه های مذکور در ماده مذکور فقط در صورتی قابل گذشت است که املاک و اراضی متعلق به اشخاص خصوصی باشد و این تنها موردی است که در قانون کاهش جرم قابل گذشتی به غیر قابل گذشت تبدیل گردیده است
ماده ۶۹۲ تصرف ملک غیر با قهر و غلبه
ماده ۶۹۳ تصرف عدوانی، ایجاد مزاحمت یا ممانعت از حق برای مرتبه دوم
ماده ۶۹۴ ورود به مسکن دیگری با عنف و تهدید
ماده ۶۹۷ افترای قولی
ماده ۶۹۸ نشر اکاذیب
ماده ۶۹۹ افترای عملی
ماده ۷۰۰ هجو و انتشار هجویه
ماده ۷۱۶ تصادفات رانندگی
ماده ۷۱۷ تصادفات رانندگی
ماده ۷۴۴ هتک حیثیت رایانه ای
ماده ۶۵۶ سرقت تعزیری مقرون به یکی از پنج شرط مشدد مشروط به اینکه ارزش مال مورد سرقت بیست میلیون تومان یا کمتر باشد و سارق فاقد سابقه موثر کیفری باشد
ماده ۶۵۷ کیف زنی و جیب بری مشروط به اینکه ارزش مال مورد سرقت بیست میلیون تومان یا کمتر باشد و سارق فاقد سابقه موثر کیفری باشد
ماده۶۶۱ سرقت در سایر موارد مشروط به اینکه ارزش مال مورد سرقت بیست میلیون تومان یا کمتر باشد و سارق فاقد سابقه موثر کیفری باشد
ماده ۶۶۵ ربودن مال دیگری مشروط به اینکه ارزش مال مورد سرقت بیست میلیون تومان یا کمتر باشد و سارق فاقد سابقه موثر کیفری باشد
ماده ۱ قانون تشدید مجازات مرتکبین اختلاس، ارتشاء و کلاهبرداری کلاهبرداری در صورتی که مبلغ آن صد میلیون تومان یا کمتر باشد
ماده ۱ قانون راجع به انتقال مال غیر انتقال مال غیر در صورتی که مبلغ آن صد میلیون تومان یا کمتر باشد
کلیه جرایم در حکم کلاهبرداری (غیر از انتقال مال غیر که تکلیف آن مشخص گردید) و جرایمی که مجازات کلاهبرداری را دارند و جرایمی که طبق قانون کلاهبرداری محسوب می گردند در صورت دارا بودن بزه دیده و صرف نظر از میزان کلیه جرایم تعزیری درجه ۵ تا درجه۸ که توسط افراد زیر ۱۸ سال ارتکاب پیدا نماید در صورتی که آن جرم دارای بزه دیده باشد

[WD_Button id=3114]

جرایم قابل گذشت دیگر به موجب صدر ماده ۱۰۴ قانون مجازات اسلامی

الف) کلیه جرایم تعزیری مندرج در کتاب دیات مانند ماده ۷۲۷ قانون مجازات اسلامی
ب) قذف غیر حدی
ج) جرایمی که به موجب قوانین خاص قابل گذشت می باشند
۱) جرم ترک انفاق به موجب ماده ۵۳ قانون حمایت از خانواده
۲) ماده ۱۱ قانون صدور چک (صدور چک پرداخت نشدنی)
نکته : توجه شود که جرم صدور چک از حساب مسدود موضوع ماده ۱۰ قانون صدور چک غیر قابل گذشت می باشد
لازم به توضیح است که کلیه مجازات های حبس جرایم مذکور (جرایم قابل گذشت) در صورتی که جزء جرایم درجه ۴ تا درجه ۸ باشند به موجب تبصره ماده ۱۱ قانون کاهش مجازات حبس تعزیری به نصف تقلیل می یابد.

انواع جرایم غیرقابل گذشت

۱-در حدود حد قذف و حد سرقت

۲-     سوء استفاده کردن از ضعف نفس اشخاص برای تحصیل سند یا نوشته

۳- جرم توهین کردن به اشخاص

۴-     سقط جنینی که به واسطه ضرب و اذیت و آزار عمدی زن حامله صورت گرفته باشد

۵-     امتناع از برگرداندن طفلی که به شخص سپرده شده است

۶-     رها کردن طفل یا شخصی که قادر به محافظت کردن از خود نیست در محلی که سکنه ای در آن نیست.

۷-     ندادن نفقه زوجه و افرادی که واجب النفقه هستند

۸-     افشا کردن اسرار حرفه ای

۹-     تهدید کردن

۱۰- آتش زدن اشیای منقول

۱۱- تخریب کردن  عمدی اشیای که نقل و انتقال آن ها از مکانی به مکان دیگر ممکن است و اشیایی که امکان نقل و انتقال آن ها وجود ندارد.

۱۲- .سوزاندن و یا از بین بردن اسناد تجاری و غیر تجاری

۱۳- به چرا بردن حیوانات دیگری و همچنین تخریب باغ و محصول دیگری

۱۴- اصله نخل خرما را بدون مجوز قانونی قطع کردن یا از بین بردن

۱۵- تصرف عدوانی یا ایجاد مزاحمت یا ممانعت از حق در ملکی که در تصرف دیگری ست.

۱۶- تصرف کردن ملک متعلق به غیر با قهر و غلبه

۱۷- ورود به عنف با تهدید و اکراه به منزل یا مسکن شخص دیگر

۱۸- افترا و تهمت لفظی

۱۹- نشر اکاذیب

۲۰- نسبت دادن افترای عملی به شخص

۲۱- هجو کردن دیگران

۲۲- صادر کردن چک پرداخت نشدنی

شرایط تبدیل حبس به مجازات‌های جایگزین

به‌موجب ماده‌ ۶۴ قانون مجازات اسلامی تعیین مجازات جایگزین حبس منوط به گذشت شاکی و وجود جهات تخفیف مجازات است. اما هیأت عمومی دیوان‌ عالی کشور با صدور رأی وحدت‌رویه شماره ۷۴۶ مورخ ۲۹ دی سال ۱۳۹۴، این ماده را بدین نحو تفسیر کرد که در موارد الزامی تبدیل مجازات جایگزین حبس، گذشت شاکی و وجود جهات تخفیف مجازات ضرورت ندارد و مجازات حبس الزاماً باید به مجازات جایگزین تبدیل شود.

بسته به این ‌که جرم عمدی یا غیرعمدی باشد، نحوه تبدیل آن به مجازات جایگزین بر اساس میزان حبس اصلی متفاوت است:

در جرایم عمدی که مجازات اصلی آنها تا سه ماه حبس است، تبدیل حبس به مجازات جایگزین اجباری است.

در جرایم عمدی که مجازات اصلی آنها ۹۱ روز تا ۶ ماه حبس است، تبدیل حبس به مجازات جایگزین در صورت نبود موانع مندرج در قانون، اجباری است.

در جرایم عمدی که مجازات اصلی آنها ۶ ماه تا یک ‌سال حبس است، تبدیل حبس به مجازات جایگزین در صورت نبود موانع مندرج در قانون، اختیاری است.

منظور از موانع تعیین مجازات جایگزین حبس در بند‌های ۲ و ۳ داشتن بیش از یک فقره سابقه محکومیت قطعی به حبس تا ۶ ماه یا جزای نقدی بیش از ۱۰ میلیون ریال یا شلاق تعزیری یا یک فقره سابقه محکومیت قطعی به حبس بیش از ۶ ماه یا حد یا قصاص یا پرداخت بیش از یک پنجم دیه به‌ لحاظ ارتکاب جرم عمدی و سپری نشدن پنج سال از اجرای این مجازات‌هاست.

در جرایم عمدی که مجازات اصلی آنها بیش از یک سال حبس است، در صورتی که دادگاه حبس را به کمتر از یک سال تخفیف دهد، تبدیل حبس به مجازات جایگزین ممنوع است، و در غیر این صورت اختیاری است.

در صورت تعدد جرایم عمدی با مجازات بیش از ۶ ماه حبس، تبدیل حبس به مجازات جایگزین ممنوع است.

در جرایم غیرعمدی که مجازات اصلی آنها کمتر از دو سال حبس است، تبدیل حبس به مجازات جایگزین الزامی است.

در جرایم غیرعمدی که مجازات اصلی آنها بیش از دو سال حبس است، تبدیل حبس به مجازات جایگزین اختیاری است.

در جرایم علیه امنیت داخلی و خارجی، قاضی نمی‌تواند حکم به جایگزین حبس صادر کند.

قاضی در صورت صدور حکم به مجازات جایگزین حبس، میزان حبس اولیه را هم در حکم ذکر می‌کند تا اگر اجرای مجازات جایگزین امکان‌پذیر نشود یا محکوم‌علیه از دستور‌های دادگاه تبعیت نکند، مجازات اصلی (حبس) اجرا شود.

دفتر وکالت در تهران

[WD_Button id=3120]

سوال شده است

سلام من پزشک هستم و منشی من حداقل ظرف ۶ ماه کذشته بارها میلغ ویزیت رو بدون اطلاع من به کارت خودش واریز میکرده. با توجه به تعدد و تکرار جرم و خیانت به اعتماد من آیا اگر مل میلغ زیر ۲۰ میلیون تومان هم باشه: حبس بهش تعلق نمیکیره طبق قانون ماهش جرائم؟در ضمن ایشون سوء پیشینه هم دارد ۴۰ ضربه شلاق تعلیقی
بابک

سلام من ۶ روز زندان بودم و قاضی برای جرم من ۵سال حکم تعلیقی صادر کرده آیا برای من سو پیشینه محسوب میشود یا نه تشکرپاسخ مشاور: سلام بیش از ۳ سال حبس تعزیری، سوء پیشینه محسوب شده که پس از گذراندن مدت، رفع می شود

احمد
سلام حبس تعزیری درجه ۸ باوجود شاکی آیا فقط باید سه ماه حبس را بگذراند یا که درکنار آن باید رضایت شاکی را هم جلب کند و اینکه در صورت گذراندن حبس تعزیری یاز به رضایت شاکی هم دارد ؟پاسخ مشاور: با سلام خیر نیاز به جلب رضایت نمی باشد .
کامران
من ۸ ماه حبس بودم که با گذشت شاکیم ازاد شدم الان جز سو پیشینه من محسوب شده ؟؟

پاسخ مشاور: خیر در گواهی سو پیشینه شما ثبت نمی گردد.

رستمی
در جرم تعزیری امکان تخفیف در مجازات هست ؟پاسخ مشاور: بله در صورت وجود شرایط تخفیف در مجازات ، تخفیف اعمال خواهد شد .
رستمی
ممنون از پاسختون حالا اگر در صورت وجود این شرایط قاضی تخفیف ندهد امکان رسیدگی هست ؟

پاسخ مشاور: بله می توانید هم تجدیدنظرخواهی کنید و هم درخواست تخفیف در مجازات کنید .

ناصر
آیا حبس تعلیقی در دادگاه تجدید نظر قابل تبدیل به جزای نقدی میشودپاسخ مشاور: اگر فرد محکوم به حبس تعلیقی در مدت تعیین شده مرتکب جرمی نشود محکومیت او لغو می شود و حکم برای حبس صادر نمی شود که تبدیل مجازات صورت گیرد .

علب
سلام،من بهم اتهام سرقت مستوجب تعزیر دادن, خواستم ببینم چون شاکی ندارم قاضی چه حکمی میدهد؟

پاسخ مشاور: باسلام به دلیل آنکه سرقت از جرایم غیر قابل گذشت می باشد نیاز به شکایت شاکی خصوصی نیست و قاضی با توجه نوع سرقت مجازات تعیین می کند برای کسب اطلاعات بیشتر به مقاله “مجازات انواع سرقت تعزیری” مراجعه نمایید .

علی شعور هستم
حبس از یک تا سه سال درجه چند محسوب می شود ؟

پاسخ مشاور: دوست عزیز درجات مجازات تعزیری شامل این دسته بندی نیست اما می تواند در دسته مجازات تعزیری درجه شش باشد .