فوت وکیل در توکیل

با توجه به ماده ۶۷۸ قانون وکالت به طریق ذیل مرتفع می شود: به موت یا به جنون وکیل یاموکل بدین ترتیب این سوال مطرح می شود که فوت وجنون موکل یا وکیل که در وکالت عادی موجب بطلان عقد است ،آیا در وکالت بلا عزل که حق فسخ در آن نیست هم این اثر را خواهد داشت؟

یا اگر وکالت که عقدی جایز است در ضمن عقد لازمی به صورت شرط در آید ویا موکل حق عزل وکیل را از خویش سلب وساقط کند ،بر اثر فوت وکیل یا موکل باطل نمی گردد؟

در پاسخ به نظر می رسد،با فوت یاجنون هریک ازطرفین در عقد وکالت بلاعزل نیز ،وکالت باطل وبقای آن منتفی می شود.زیرا:اولا،بند ۳ ماده ۶۷۸ق.م.به نحو مطلق ،موت ویاجنون وکیل یا موکل راموجب انقضاءوکالت می داند.ثانیا،برابرماده ۹۵۴قانون یاد شده به عنوان قاعده حاکم برکلیه عقود جائز،موت احدطرفین موجب انفساخ عقدجائزخواهد شد.مسلم است که بلاعزل بودن وکالت واسقاط حق عزل یا استعفاء،ماهیت آنرا تغییر نداده  به عقدلازم تبدیل نخواهد کرد ودر این نوع وکالت، تنها موکل حق عزل وکیل را در مدت محدودیا نامحدود از خودساقط نموده یاحق استعفای وکیل سلب شده است.ثالثا،ذات اذن ونیابت دروکالت که در مرحله ایجاد عقد وجود داشته ،در بقای آن هم مورد نیاز خواهد بود ودرنظام حقوقی ما نمی توان پذیرفت که بافوت یا جنون یکی از طرفین ، کما فی السابق اذن ونیابت باقی خواهد بود.بلکه اثر فوت ویا جنون هریک از دوطرف پیمان وکالت، انحلال وانتفای عقدوکالت بلا عزل راهم در پی خواهد داشت.

البته نباید از نظر دور داشت که ،وکالت نامه های بلاعزلی که در معاملات امروزه تنظیم آنها در دفاتر اسناد رسمی رخ می دهد،وکالت صرف نیست ؛بلکه از نظر طرفین وعرف گاهی این گونه وکالت نامه ها ،معامله تمام عیار محسوب می شود ودر کنار ماده ۶۷۹ق.م.قصد مشترک وهدف واقعی وغائی تنظیم کنندگان چنین وکالت نامه هایی ،انتقال نوعی حق یامالکیت بوده که بطور معمول با بیع نامه ای غیر رسمی یا مفاد ماده ۱۰ ق.م.همراه است.

رسد،با فوت یاجنون هریک ازطرفین در عقد وکالت بلاعزل نیز ،وکالت باطل وبقای آن منتفی می شود.زیرا:اولا،بند ۳ ماده ۶۷۸ق.م.به نحو مطلق ،موت ویاجنون وکیل یا موکل راموجب انقضاءوکالت می داند.ثانیا،برابرماده ۹۵۴قانون یاد شده به عنوان قاعده حاکم برکلیه عقود جائز،موت احدطرفین موجب انفساخ عقدجائزخواهد شد.

درنتیجه؛ اصولا باید اعتقاد داشت که با وجود این قبیل وکالت نامه ،طبیعت عقد جایز(غیر لازم)وکالت ،کماکان باقی است وبا فوت یا جنون هریک از طرف ها،عقد وکالت،باطل می شود.مع ذلک،اگرموکل فوت کند،ورثه اوقائم مقام تعهدات مورث خود خواهند بودوحقی که در موضوع وکالت بلاعزل به وجود آمده، بافوت یا جنون موکل از میان نمی رودوبا اثبات آن،ورثه موکل باید آنرا به ذی حق تادیه کنندواز روی دیگر،بافوت یا جنون وکیل حق مزبور به ورثه وی انتقال می یابد.

فوت در وکالت بلاعزل

همانطور که ذکر کردیم، در باطل بودن وکالت نامه بعد از فوت موکل یا وکیل، هیچ شکی وجود ندارد. اما آیا فوت موکل در وکالت بلاعزل یا فوت وکیل در وکالت بلاعزل ، بر عقد تنظیم شده بین طرفین تاثیری می‌گذارد؟ در این صورت، وکالت پس از مرگ موکل یا وکیل، چه وضعیتی خواهد داشت؟

شکی نیست که عقد وکالت به طور کلی، عقدی جایز است. به عبارت دیگر، تفاوتی در بلاعزل بودن یا تام الاختیار بودن عقد وکالت وجود ندارد و به هر حال، بعد از فوت یکی از طرفین، اعتبار و ماهیت این عقد از بین می‌رود. بنابراین بعد از فوت موکل، وکیل نمی‌تواند عقد را معتبر بداند و در نتیجه، وراث را ملزم به همکاری کند.

فوت موکل در تفویض وکالت

تصور کنید شخصی قبل از فوت خود، وکالت نامه‌ای را با وکیل تنظیم می‌کند. در این وکالت، حق توکیل به غیر نیز به شخص وکیل تعلق می‌گیرد و در نتیجه، وکیل می‌تواند انجام برخی از امور را به وکیل دیگری واگذار کند. در این صورت، سوالی مطرح می‌شود مبنی بر اینکه با فوت موکل در تفویض وکالت ، آیا عقد وکالت باطل می‌شود؟

پاسخ به این سوال، در ابتدای همین نوشتار ذکر شد. به هر حال، با توجه به ماده ۶۷۹ قانون مدنی، هرگاه موکل فوت کند، عقد وکالت، باطل است.

فوت وکیل مع الواسطه

حال ممکن است موکل در قید حیات باشد. او به واسطه عقد، اختیارات انجام کاری را به وکیل خود تفویض کرده است. با توجه به وجود حق توکیل به غیر، وکیل اول، تمام اختیارات خود را به وکیل دوم منتقل می‌کند. در این صورت، آیا با فوت وکیل اول ، رابطه‌ای که بین موکل و وکیل دوم وجود دارد از بین می‌رود؟

نظر اکثر حقوقدانان چنین است که اگر وکیل اول همه اختیارات خود را به وکیلی دیگر واگذار کند و در نتیجه هیچ گونه اختیاری برای او باقی نماند، وکیل دوم، به عنوان جانشین وکیل اول محسوب می‌شود. گویا وکیل اول سمت خود را از دست داده است و سمت او به وکیل دوم منتقل شده است. در این صورت با توجه به انتخاب وکیل دوم برای انجام امور موکل، با فوت وکیل اول یا فوت وکیل مع الواسطه ، وکالت دوم از بین نمی‌رود و در نتیجه، همچنان وکیل دوم می‌تواند اقدامات لازم را برای شخص موکل انجام دهد.

فوت وکیل در جریان دادرسی

گاهی فوت وکیل در وکالت بلاعزل زمانی اتفاق می‌افتد که دادرسی توسط دادگاه در حال انجام است و در نتیجه، خواهان و خوانده منتظر تصمیم گیری دادگاه هستند. در این صورت، تکلیف دعوای اقامه شده توسط وکیل چیست؟ آیا فرآیند دادرسی به دلیل فوت وکیل در وکالت بلاعزل متوقف خواهد شد یا دادگاه همچنان این فرآیند را ادامه می‌دهد؟

مطابق ماده ۴۰ قانون آیین دادرسی مدنی، در صورتی که وکیل فوت کند، وکالت به تاخیر نمی‌‎افتد مگر در صورتی که به توضیح بیشتر نیاز باشد. در این صورت، دادگاه نیاز به توضیح را در صورت مجلس ذکر می‌کند و به موکل یا وکیل جدید اطلاع می‌دهد که در زمان تعیین شده به دادگاه بیاید و توضیحات لازم را بیان کند.

تاثیر تعیین وکالت ضمن عقد خارج لازم

گفتیم که عقد وکالت عقدی جایز است و هر یک از طرفین، می‌توانند به هر دلیلی آن را فسخ کنند. حال در صورتی که طرفین، وکالت را ضمن عقد خارج لازم در نظر بگیرند، آیا وکالت بعد از فوت موکل یا وکیل، همچنان معتبر است؟

در پاسخ به این سوال، باید به ماهیت و نوع عقد تنظیم شده بین طرفین توجه کنیم. آیا عقدی که بین طرفین تنظیم شده است، ماهیت جایز یا لازم دارد؟! در صورتی که ماهیت جایز دارد، حتی اگر در ضمن عقد خارج لازم تنظیم شود، نمی‌توان آن را لازم خطاب کرد. به عبارت دیگر در صورتی که شما، ضمن عقد خارج لازم، اختیارات خود را به وکیل تفویض کنید، فقط حق فسخ برای هر یک از طرفین، از بین می‌رود اما این به معنای باطل نشدن عقد بعد از فوت هر یک از طرفین نیست. بنابراین حتی اگر از این نوع عقود استفاده شود، نمی‌توان انتظار داشت که صحت عقد، همچنان بعد از فوت طرفین باقی بماند.

نتیجه گیری

با بیان تمام توضیحات، متوجه شدیم که قانون مدنی، حکم فوت در وکالت بلاعزل را ذکر کرده است. علاوه بر این، امکان فسخ این قرارداد برای هریک از طرفین وجود دارد مگر آنکه وکالت ضمن عقد خارج لازم تنظیم شود یا اینکه نوع وکالت، بلاعزل باشد.

در صورت فوت وکیل مع الواسطه و اعطای کلیه اختیارات به وکیل دوم، اعتبار رابطه بین موکل و وکیل دوم (به عنوان جانشین رسمی وکیل اول) از بین نمی‌‌رود بلکه همچنان این رابطه وجود دارد و وکیل می‌تواند در حدود اختیارات خود تصمیم گیری کند.

همچنین در جریان و فرآیند دادرسی، در صورت فوت وکیل، اصل بر این است که دادگاه، رسیدگی به پرونده و فرآیند دادرسی را ادامه می‌دهد و هیچ گونه توقفی در دادرسی وجود نخواهد داشت. با این وجود، در صورتی که دادگاه، ذکر توضیحات را لازم بداند، زمانی را تعیین خواهد کرد و موکل یا وکیل جدید باید در جلسه‌ای حضور یابند و توضیحات درخواستی را بیان کنند.

مجموعه دفتر وکالت حق گرا

پیشنهاد می گردد در صورتی که اگر پرونده ای در دادگاه دارید با توجه به حق دسترسی به وکیل با مراجعه به یکی از نزدیکترین  دفتر وکالت حقوقی حق گرا در شمال ، دفتر وکالت شرق و یا دفتر وکالت حقوقی شعبه غرب  تهران ، دفتر مرکز شهر حق گرا  ، پیگیری موضوع دریافت مهریه را به وکلای با تجربه ما بسپارید تا وکلای ما بتوانند در احقاق حق به شما کمک نمایند. ما آماده ایم در انواع پرونده های مربوطه به خانواده،ملکی ، حقوقی ، جزایی و…در کنار شما باشیم

گروه وکلای حق گرا آماده است تا پرونده های مربوط به طلاق توافقی را از سرتاسر کشور و همچنین هم میهنان حاضر در سایر کشور ها را نیز پیگیری نموده و در سریعترین زمان ممکن ( حدود ۱۰ روز ) به نتیجه برساند.

[WD_Button id=3114]

پرسش:

اگر وکیلی که حق توکیل به غیر دارد اختیارات خود را به شخص دیگری تفویض کند و سپس فوت کند آیا وکالت همچنان به قوت و اعتبار خود باقی است یا خیر؟

پاسخ:

نظر اکثریت: اگر وکیل اول کلیه اختیارات خود را به دیگری تفویض کند به‌نحوی‌که هیچ‌گونه حق و اختیاری برای خود نگذارد دراین صورت وکیل دوم، جانشین رسمی وکیل اول است و وکیل اول دیگر هیچ سمتی ندارد وانگهی چون وکیل دوم برای موکل اولیه انتخاب می‌شود درنتیجه هر دو وکیل در عرض هم بوده و فوت وکیل اول موجب مرتفع شدن وکالت دومی نخواهد شد.

نظر اقلیت: در تفویض وکالت نیابت ادامه پیدا می‌کند و لذا تفویض وکالت فرقی با توکیل وکالت ازاین‌جهت ندارد و با فوت یا جنون یا سفه احد طرفین یا افرادی که در طول تفویض بوده‌اند منفسخ می‌شود