فرزند خواندگی

نکات لازم برای فرزند خواندگی

1. متقاضیان فرزند خواندگی باید تقاضای رسمی خود مبنی برفرزند پذیری را به سازمان بهزیستی اعلام نمایند. ( گاهی متقاضیان شروع کار را از دادگاه آغاز می کنند و سپس به بهزیستی معرفی می شوند.)
2. سازمان بهزیستی موظف است درصورت لزوم متقاضیان را برای دریافت گواهینامه های مورد نیاز به سازمان های ذیربط معرفی نماید.
3. مشاوره قبل از فرزندپذیری از موارد مهمی است که زوجین قبل از تشکیل کمیته فرزندخواندگی باید درآن شرکت نماید؛ نتیجه جلسات درپرونده درج گردد.
4. چنانچه تصمیم کمیته مبنی برپذیرش متقاضیان باشد درلیست نوبت قرارمی گیرند و درصورت فرارسیدن نوبت جهت انتخاب فرزند به شیرخوارگاه معرفی می شوند.
5. درصورت انتخاب فرزند والدین متقاضی توسط بهزیستی استان به دادگاه صالحه جهت صدور قرار دوره آزمایشی (حکم سرپرستی موقت) معرفی خواهند شد.
6. پس از صدور حکم سرپرستی، کودک انتخابی طی صورتجلسه ای به والدین تحویل خواهد شد و مراتب به دادگاه مربوطه اعلام می شود.
7. درطی دوره آزمایشی ۶ ماهه، باید حداقل سه بازدید از طرف مددکاران اجتماعی از خانواده فرزند پذیر به عمل آید.
8. درصورت تائید وضعیت مراقبت از فرزند و توانایی خانواده و حفظ منافع فرزند، گزارش نهایی تهیه و برای صدور حکم قطعی سرپرستی به دادگاه ذیربط منعکس می شود.

( حکم سرپرستی درصورت تشخیص سازمان بهزیستی مبنی برآسیب پذیری کودک و عدم شایستگی والدین قانونی یا مراجعه والدین حقیقی کودک با هماهنگی دادگاه قابل فسخ است. )

شرایط کودکان مشمول قانون حمایت از کودکان بی سرپرست :

1. زندانی بودن والدین یا یکی از آنها.
2. مفقودالاثر بودن والدین والدین یا یکی از آنها .
3. وجود شرایط آسیب پذیری کودک در خانواده ازجمله وجود سوء رفتار شدید جسمی روحی عاطفی و یا جنسی .
4. بی توجهی و غفلت شدید در مواظبت از کودک.
5. بیماری‌های روانی صعب العلاج در خانواده که به سلامت رشد و تعالی همه جانبه کودک آسیب برساند .
6. اعتیاد در خانواده که سلامت جسمی روانی رشد و تعالی کودک را در معرض خطر قرار دهد .
7. هر دلیل یا نشانه درگیری که دال بر عدم صلاحیت سرپرست کودک باشد .

حقوق قانونی فرزندخوانده

1. در مورد اخذ شناسنامه کودک با مشخصات والدین قانونی بعد از طی دوره شش ماهه آزمایشی وصدور حکم قطعی اقدام خواهد شد.
2. فرزند خوانده از والدینی که او را به فرزندی قبول کردهاند، ارث نمی برد. از این رو برای تأمین آینده فرزند خوانده ها و رهایی از مشکل عدم تعلق ارث، از طریق مواردی چون صلح و هبه، تأمین آینده فرزند خوانده ها امکان پذیر می باشد و مشکل شرعی و قانونی ندارد.

آثار سرپرستی بر سرپرست

– نگهداری و سرپرستی و تربیت طفل

تربیت و نگهداری از چنین کودکانی همچون کودکان حقیقی بر عهده سرپرست می باشد و طبق ماده ۱۱۶۹ قانون مدنی جهت نگهداری طفل مادر خوانده تا سن هفت سالگی رجحان دارد .
و در صورتی که از یکدیگر جدا شوند حال چه ناشی از فسخ یا طلاق یا…….. موضوع اولویت و تقدم سرپرست آن مورد توجه قرار خواهد گرفت و یا حتی اگر بر دلایل دیگری همچون جنون پدرخوانده یا مادرخوانده و عدم مراعات و یا حتی در صورت انحطاط اخلاقی در معرض خطر قرار بگیرد دادگاه می تواند تصمیماتی برای کودک اتخاذ کند.

– اداره اموال فرزندخوانده

طبق تبصره ماده ۱۱ قانون سرپرستی کودکان بی سرپرست اداره اموال دارایی‌های وی بر عهده پدر و مادر خوانده فرزند پذیر می باشد مگر اینکه دادگاه ترتیب اثر دیگری دهد .
نفقه بر عهده سرپرست آن است و برخی معتقد بر این قضیه می باشند که انفاق فرزند خوانده بر عهده هر دو والد می باشد اما با بررسی‌های انجام شده می‌توان گفت نفقه فرزند درجه اول بر عهده پدر و در صورت عدم توانایی نفقه از اموال و دارایی زن پرداخته می شود .
همانگونه که مستحضر هستید تکلیف به انفاق یک تکلیف دو جانبه می‌باشد اما در موضوع فرزندخواندگی انفاق یک جانبه یک استثناست و انفاق غیر متقابل برای حمایت از کودکان و تأمین منافع آنها مقرر شده و کودک الزامی به پرداخت نفقه سرپرستان خود ندارد .

مستمری

هر گاه کودک و نوجوان بی سرپرست از حقوق، وظیفه یا مستمری والدین خود برخوردار باشد، یا بعدا برخوردار شود، با پذیرش و به عنوان فرزند خوانده از حقوق وظیفه و مستمری محروم نمی گردد. ماده (۱۸) در این خصوص مقرر می کند: صدور حکم سرپرستی، به هیچ وجه موجب قطع پرداخت مستمری که به موجب قانون به کودک یا نوجوان تعلق گرفته یا می گیرد، نمی شود.

همچنین در صورتی که یکی از زوجین سرپرست فوت کند، فرزند خوانده همانند افراد تحت تکفل متوفی از حقوق وظیفه یا مستمری متوفی برخوردار خواهد شد. اما اگر هر دو زن و مرد فوت کنند، در این صورت فرزند خوانده تا تعیین سرپرست جدید از حقوق و مستمری مرد و یا زن متوفی بر خوردار خواهد بود.

حضانت

اولین اثر فرزندخواندگی حضانت می باشد قانون حمایت از کودکان و نوجوانان بی‌سرپرست و بدسرپرست در ماده ۱۷ تصریح کرده است وظایف سرپرست نسبت به کودک یا نوجوان آن از حمایت نگهداری تربیت و غیر احترام همانند وظایف والدین نسبت به اولاد می باشد .
همچنین سرپرستان در انجام وظیفه و تکلیف حضانت مستحق مطالبه اجرت نبوده و اقدام آنان بلاعوض و رایگان می باشد و دینی به وجود نمی‌آورد .

محرمیت

اگرچه حرمت نکاح را بدون واسطه نمی‌توان از قانون تفسیر کرد لیکن پذیرش ازدواج بین سرپرست و کودک باعث بروز مشکلات و حتی سوء استفاده‌هایی از کودک می گردد که از نظر عرف نیز مورد پذیرش نمی باشد .
همینطور از مفهوم ماده ۱۴ قانون که حکم به انتقال نام خانوادگی سرپرست به کودک می‌دهد می‌توان ممانعت این ازدواج را با عنایت به معرفی کودک به نام فرزند سرپرستان در برگه‌های هویتی برداشت کرد .

ازدواج با فرزندخوانده:

از آنجا که پذیرش کودک و نوجوان به عنوان فرزند خوانده رابطه نسبی بین فرزند خوانده و سرپرست ایجاد نمی کند، بنابراین فرزند خواندگی جزء موانع نکاح شمرده نشده است. هر چند تبصره ماده (۲۶) مقرر می کند که ازدواج چه در زمان حضانت و چه بعد از آن بین سرپرست و فرزند خوانده ممنوع است، ولی با استثنایی که بعد از آن ذکر می کند، ازدواج بین سرپرست و فرزند خوانده را به صورت مشروط اجازه می دهد: «مگر اینکه دادگاه صالح پس از اخذ نظر مشورتی سازمان، این امر را به مصلحت فرزندخوانده تشخیص دهد». اینکه قانون گذار ازدواج سرپرست با فرزندخوانده را ولو مشروط تجویز می کند، قابل انتقاد است و فضای پاک خانواده را به امکان ازدواج با فرزند خوانده و تمتع جنسی از وی آلوده می کند. قربانی این تجویز قانونی بیشتر دخترانی هستند که به عنوان فرزند خوانده پذیرفته می شوند. انتقاد دیگر عدم جرم انگاری ازدواج سرپرست با فرزندخوانده بدون اخذ مجوز از دادگاه است. بنابراین اگر سرپرست بدون اخذ مجوز از دادگاه با فرزندخوانده فاقد ولى قهری ازدواج موقت کند، هیچ مقرره قانونی این عمل را جرم تلقی نمی کند.

مدارک مورد نیاز جهت فرزندخواندگی

متقاضیان فرزند خواندگی باید تقاضای رسمی خود مبنی برفرزند پذیری را به سازمان بهزیستی اعلام نمایند. وکیل فرزندخواندگی در مشهد این تقاضا حتما ‏باید به امضای متقاضیان رسیده و شامل نشانی وشماره تلفن متقاضیان باشد. گاهی متقاضیان شروع کار را از دادگاه آغاز می ‏کنند و سپس به بهزیستی معرفی می شوند.‏

تصویر شناسنامه زوجین صفحه اول و دوم
تصویر سند ازدواج
گواهی عدم بچه دار شدن از پزشک متخصص زنان و زایمان در مورد زوجه
گواهی پزشکی قانونی مبنی بر عقیم بودن زوجین یا یکی از آنان
ارائه حکم سرپرستی آزمایشی از مراجع قضایی
گواهی برگ عدم سوء پیشینه کیفری زوجین
گواهی سلامت جسم و روان از پزشک قانونی برای زوجین
گواهی تمکن مالی، اعم از فیش حقوقی، فتوکپی سند منزل مسکونی، ماشین، …‏
گواهی سلامت از پزشک مبنی بر عدم ابتلا به بیماری های صعب العلاج و واگیردار

گواهی عدم اعتیاد

سازمان بهزیستی موظف است درصورت لزوم متقاضیان را برای دریافت گواهینامه های مورد نیاز به سازمان های ذیربط ‏معرفی نماید.‏ وکیل فرزندخواندگی مشاوره قبل از فرزندپذیری از موارد مهمی است که زوجین قبل از تشکیل کمیته فرزندخواندگی باید درآن شرکت نماید؛ نتیجه ‏جلسات درپرونده درج گردد.‏
طرح پرونده در کمیته فرزندخواندگی

چنانچه تصمیم کمیته مبنی برپذیرش متقاضیان باشد درلیست نوبت قرارمی گیرند و درصورت فرارسیدن نوبت جهت انتخاب ‏فرزند به شیرخوارگاه معرفی می شوند.‏

درصورت انتخاب فرزند والدین متقاضی توسط بهزیستی استان به دادگاه صالحه جهت صدور قرار دوره آزمایشی (حکم ‏سرپرستی موقت) معرفی خواهند شد.‏

پس از صدور حکم سرپرستی، کودک انتخابی طی صورتجلسه ای به والدین تحویل خواهد شد و مراتب به دادگاه مربوطه ‏اعلام می شود.‏

درطی دوره آزمایشی ۶ ماهه، باید حداقل سه بازدید از طرف مددکاران اجتماعی از خانواده فرزند پذیر به عمل آید.‏

درصورت تائید وضعیت مراقبت از فرزند و توانایی خانواده و حفظ منافع فرزند، گزارش نهایی تهیه و برای صدور حکم ‏قطعی سرپرستی به دادگاه ذیربط منعکس می شود.‏

در مورد اخذ شناسنامه کودک با مشخصات والدین قانونی بعد از طی دوره شش ماهه آزمایشی وصدور حکم قطعی اقدام ‏خواهد شد.‏

به منظور حفظ منافع فرزند، تامین آتیه وی و جبران عدم برخورداری فرزند از ارثیه والدین حقوقی، صلح یک سوم اموال ‏والدین به فرزند خوانده از طریق دفتر خانه های رسمی و حتی مراجع قضایی انجام می پذیرد.‏

افتتاح حساب پس انداز، بیمه آتیه یا روش های اطمینان بخش دیگری نیز می توانند از راهکارهایی باشند که به موازات صلح ‏اموال انجام گیرد.‏

حکم سرپرستی درصورت تشخیص سازمان بهزیستی مبنی برآسیب پذیری کودک و عدم شایستگی والدین قانونی یا مراجعه ‏والدین حقیقی کودک با هماهنگی دادگاه قابل فسخ است.

چگونگی اخذ شناسنامه برای فرزند خوانده

متقاضیان سرپرستی فرزند خواندگی باید ابتدا به بهزیستی مراجعه کرده و بعد از تأیید بهزیستی به دادگاه صالح برای تأیید صلاحیت‌های قانونی چون عدم سوءسابقه، مسائل هویتی، ‌اسناد ازدواج، امور پزشکی قانونی و… مراجعه کنند. برای رعایت احوال شخصی کودک و فرد یا زوجین سرپرست، مفاد حکم سرپرستی تنها در اسناد مسکوت و محرمانه اداره ثبت‌احوال، ثبت و ضبط خواهد شد.

اداره ثبت‌احوال محل مکلف است پس از ابلاغ حکم قطعی سرپرستی توسط دادگاه، با اعلام و حضور زوجین یا زنان سرپرست نسبت به اجرای حکم و صدور شناسنامه با مشخصات زوجین سرپرست یا سرپرست منحصر (دختر یا زن سرپرست بالای ۳۰ سال) با درج توضیحات لازم اقدام کند. وکیل فرزندخواندگی لازم به ذکر است انتخاب نام نیز توسط سرپرست صورت خواهد گرفت.

برای کودکانی که سرپرست منحصر آن‌ها، یک زن مجرد است، شناسنامه فرد تحت سرپرستی با مشخصات کامل شناسنامه‌ای سرپرست و نام کوچک پدر فرضی به پیشنهاد سرپرست صادر خواهد شد.

وضعیت ارث فرزند خوانده

بر اساس قوانین کشور، فرزندخوانده ارث نمی‌برد، بنابراین قانونگذار برای تأمین آینده کودک روش‌هایی را در نظر گرفته که به آنها جایگزین‌های ارث گفته می‌شود؛ از جمله تملک بخشی از اموال متقاضیان سرپرستی به نفع فرزندخوانده در یکی از دفاتر اسناد رسمی و بیمه کردن عمر متقاضیان سرپرستی نزد یک شرکت بیمه سهامی ایران به نفع آینده کودک.

به عنوان یک قاعده ی کلی می توان گفت که فرزند خوانده از سرپرست خود ارث نخواهد برد، مگر آنکه سرپرست قبل از مرگش از راه‌های قانونی برای انتقال مال و اموالی به او استفاده کند. وکیل امور ارث سرپرست قانونی و کسی که از او نگهداری می کرده است باید تا زمانی که زنده است به صورت قانونی و محضری اموالی را به فرزند خوانده اش واگذار کند.

امکان و شیوه قبول فرزند خواندگی افراد خارج کشور

مطابق قانون حمایت از کودکان و نوجوانان بی‌سرپرست و بدسرپرست مصوب ۱۳۹۲، ایرانیان مقیم خارج از کشور نیز در صورت داشتن شرایط مندرج در قانون، می‌توانند متقاضی سرپرست کودکان داخل باشند و مراحلی چون مصاحبه مددکاری، بازدید از منزل و… از سوی سرکنسول‌گری ایران در کشور مربوطه بررسی و تأیید می‌شود.
پذیرش فرزندخوانده توسط این افراد خارج نشین آیین‌نامه مشخصی دارد که طرح کامل آن به وزارت امور خارجه واگذار شده است، همچنین طرح به تمام مراکز جمهوری اسلامی ایران، در سرتاسر جهان که شامل سفارات و کنسولگری‌‌‌هایمان می‌شود، نیز ابلاغ شده است.
خانواده ایرانی اگر مایل به اخذ فرزندخوانده از کشور است، از طریق وکیل فرزندخواندگی اعلام آمادگی و ثبت درخواست می‌کند، سپس نیاز به یک گزارش مددکاری است که آنجا تشکیل و بررسی می‌شود و از طرف وزارت امور خارجه به سازمان بهزیستی واگذار می‌شود. لازم به ذکر است که این نوع مراکز در تمام کشورها وجود دارد.
اگر خانواده‌ها سو‌ءپیشینه، عدم تمکن مالی یا دیگر موارد منع قانونی را نداشته باشند، خانواده باید به ایران مراجعه کند تا بررسی‌های تکمیلی صورت بگیرد. لازم است فرایندی را برای اخذ فرزندخوانده رعایت کنند که شامل شش ماه حضور زوجین یا حداقل یکی از والدین در ایران می‌شود، زیرا کودک مگر در موارد خیلی خاص، اجازه خروج ندارد و پس از شش ماه حکم نهایی را قاضی به امضا می‌رساند.