طلاق بائن

یکی از انواع طلاق ، طلاق بائن است . طلاق بائن به طلاقی گفته می شود که برخلاف طلاق رجعی ، مرد نمی تواند در ایام عده زن به زندگی مشترکش رجوع کند بدین ترتیب زمانی که طلاق از نوع بائن باشد ، مرد دیگر نمی تواند در مدت زمان عده زن ، به زندگی رجوع کند . به این معنا که بدون نیاز به انعقاد عقد ازدواج جدید ، همان عقد ازدواج قبلی با شرایط قبلی دوباره به رسمیت شناخته خواهد شد و انگار اصلا طلاقی صورت نگرفته است . عده در طلاق برای زن به مدت سه طهر یا سه ماه می باشد و زن در طول این مدت در طلاق رجعی حق ازدواج مجدد نخواهد داشت .

به علاوه اینکه ، طلاق بائن آثاری که طلاق رجعی بر جای می گذارد را نخواهد داشت . از جمله اینکه زن در طول مدت عده حق دریافت نفقه نخواهد داشت و در صورتی که در مدت عده یکی از طرفین فوت کند ، دیگری از او ارث نخواهد برد . برای ملاحظه تفاوت طلاق رجعی و طلاق بائن کلیک کنید .

انواع طلاق بائن

در ادامه توضیح مفهوم طلاق بائن باید به این بپردازیم که انواع و اقسام طلاق بائن کدامند . به عبارت دیگر ، مطابق قانون در چه مواردی طلاق از نوع بائن است . ماده ۱۱۴۵ قانون مدنی انواع طلاق بائن را نام برده است که بر اساس آن در موارد زیر طلاق از نوع طلاق بائن است :

۱- طلاقی که قبل از نزدیکی واقع شود .

۲- طلاق زن یائسه

۳- طلاق خُلع و مُبارات ، مادام که زن به عوض رجوع نکرده است .

۴- سومین طلاق که پس از سه وصلت متوالی به عمل آید ، اعم از اینکه وصلت در نتیجه رجوع باشد یا در نتیجه نکاح جدید .

بنابراین ، در صورتی که قبل از رابطه زناشویی میان زن و مرد ( مثلا در دوران عقد ) طلاق رخ دهد ، طلاق از نوع بائن است . همچنین در خصوص زنی که یائسه شده و یا طلاق خلع و مبارات . با این توضیح که طلاق خلع و مبارات که به سبب کراهت زن از مرد و یا کراهت طرفین نسبت به یکدیگر واقع می شود ، زن باید مالی را به مرد بدهد تا او حاضر به طلاق دادن زن بشود .

بنابراین ، در صورتی که طلاق از نوع خلع و مبارات باشد ، مرد دیگر امکان رجوع به زن را ندارد ؛ مگر اینکه زن بخواهد مالی را که به مرد تملیک کرده است را پس بگیرد یا اصطلاحا به آن مال رجوع کند که در این صورت ، مرد نیز حق رجوع را خواهد داشت . به علاوه اینکه در صورتی که زن و مرد سه بار از هم طلاق بگیرند و دوباره ازدواج کرده یا در عده طلاق رجوع کنند ، برای بار سوم طلاقشان طلاق از نوع بائن است .

برای دریافت اطلاعات بیشتر در خصوص طلاق بائن و انواع آن ، به کانال تلگرام حقوق خانواده مراجعه نمایید . کارشناسان مرکز مشاوره حقوقی حق گرا نیز آماده اند تا با ارائه خدماتی در زمینه مشاوره حقوقی تلفنی با شماره ۰۹۱۹۹۰۷۵۹۶۶ به سوالات شما عزیزان پیرامون طلاق بائن و انواع آن پاسخ دهند .

[WD_Button id=3117]

آثار طلاق بائن

طلاق بائن که به نوعی خاتمه روابط زناشویی میان زن و مرد می باشد ، سبب به وجود آمدن آثاری در روابط میان زن و مرد می شود . آثار طلاق بائن را می توان در چند مورد تفکیک و بررسی نمود که عبارتند از :

انحلال عقد نکاح

عقد نکاح از تاریخ وقوع طلاق بائن منحل می شود . بنابراین ، بر اثر طلاق بائن ، زن و مرد از قید زوجیت یکدیگر رها می شوند و دیگر عنوان زن و شوهر نخواهند داشت . اگر طلاق از نوع طلاق بائن باشد ، به محض اینکه زن و مرد به طلاق بائن از هم جدا شدند ، به یکدیگر نامحرم می شوند لذا در صورتی هم که زن و مرد بخواهند مجددا با هم ازدواج کنند ، باید دوباره عقد بخوانند . اما در طلاق رجعی ، رجوع از طلاق در طول مدت عده زن امکانپذیر است و نیازی به خواندن مجدد صیغه عقد نیست . برای دریافت اطلاعات بیشتر در مورد طلاق رجعی کلیک کنید .

ازدواج مجدد زوجین

یکی دیگر از آثار طلاق بائن آن است که مرد می تواند بلافاصله بعد از طلاق بائن ، دوباره ازدواج کند ؛ بدون اینکه نیاز به حکم دادگاه برای ازدواج مجدد داشته باشد . زن نیز اگر از جمله زنانی که عده طلاق ندارند باشد ، می تواند بلافاصله بعد از طلاق بائن به عقد دیگری درآید ؛ در غیر این صورت تا سپری شدن مدت عده باید صبر کند .

حقوق و تکالیف متقابل زوجین

بعد از اینکه زن و مرد به طلاق بائن از یکدیگر جدا شدند ، حقوق و تکالیفی که بر عهده آنان قرار گرفته بود ساقط می شود . مثلا ، زن دیگر موظف به تمکین در برابر شوهر خود نیست ، اقامتگاه وی از اقامتگاه شوهرش جدا می شود ، مرد مکلف به پرداخت نفقه ایام عده به زن نمی باشد ( مگر در صورت باردار بودن زن ) و در صورت فوت ، زن و مرد از هم ارث نمی برند . بر خلاف طلاق رجعی که در مدت عده ، مرد باید به همسرش نفقه بدهد و در صورت فوت یکی ، دیگری از او ارث می برد .

رای وحدت رویه دیوان عالی کشور

خلاصه رای : درطلاق خلع زوجه بایدحضور داشته وقاصد دربذل مهریه باشد وتوافق دردادگاه برای بذل مهریه اثری ندارد
رای شماره :
تاریخ صدور : ۱۳۵۵/۰۹/۰۴

رای شماره : ۴۸۵ – ۴/۹/۱۳۵۵

رای شعبه اول دادگاه استان مرکز
(( … بنابه فتوای رای دادگاه تجدیدنظر شرع تهران که باید درطلاق خلع زوجه حضور داشته وقاصد دربذل مهریه باشد ووقوع طلاق خلع بدون حضور زوجه وعدم قید وکالت اززوجه دربذل مهریه وعدم رعایت تشریفات مربوط بطلاق خلع که عبارت از بذل وقبول باشد نمیتواند طلاق خلع بصورتیکه دادگاه بدوی بیان داشته است تلقی گردد ومویدا” باینکه قبل از وقوع طلاق مورد بحث زوجه درمقابل اخطار دفترخانه شماره ۵۶ تهران شرحی نوشته واظهار داشته است رضایت برای بذل مهریه ندارد وبنابراین وقوع طلاق بصورت خلع بابذل مهریه بدون آنکه زوجه حاضر بود ه وذیل طلاقنامه ودفتر طلاق دهنده راامضاء نماید صحیح نبوده بلکه همانطور که دادگاه تجدید نظر شرع استدلال نموده است ، باتوجه بقواعد قانون مدنی واصول ومقررات شرعی واینکه گواهینامه عدم امکان سازش صادر شده است ، قبل ازوقوع طلاق زوجه اعلام نموده اینجانب فعلا” از بذل صداق وسایر حقوقم منصرف هستم که دلالت دارد زوجه فقط از طلاق خلع وبذل مهریه منصرف بوده ولی درمورد گواهی عدم امکان سازش ووقوع طلاق بصورت دیگری مخالفتی نداشته است بنابراین طلاق واقع شده که بوسیله زوج انجام گردیده است طلاق غیر خلعی بوده که دادگاه تجدیدنظرشرع زوجه رامستحق دریافت مهریه دانسته است وچون بشرح محتویات پرونده واظهارات زوجه درشعبه ۲۴ دادگاه شهرستان تهران زوجه منکوحه غیرمدخوله بوده واصولا” مشارالیها هم فقط نسبت به نصف مهریه مبادرت بصدور اجرائیه نموده است بنابمراتب مستحق دریافت نصف مهریه بوده وصدور رای به ابطال اجرائیه شماره ۳۳۵۱۰ب /۵ از ناحیه دادگاه بدوی واستدلال دادگاه بدوی براینکه طلاق واقع شده خلع وبابذل مهریه بوده است صحیح وقانونی بنظرنمیرسد وبااعلام فسخ دادنامه بدوی رای بوقوع طلاق وصحیح بودن اجراییه صادرشده نسبت بمطالبه یک میلیون ریال نصف مهریه صادرواعلام مینماید …))

* سابقه *
آثارتوافق دردادگاه برای طلاق خلع

زن وشوهری دردادگاه توافق میکنند که شوهر دربرابر بذل مهر و نفقه زمان عده زن راطلاق خلع دهد وزن وکیل شوهر درقبول فدیه باشد ، برمبنای همین توافق نیز دادگاه برمبنای قانون حمایت خانواده گواهی عدم امکان سازش صادر میکند ، شوهر باتسلیم گواهی شماره ۵۱/۴۵۵/۹ شعبه ۲۴ دادگاه شهرستان اجرای صیغه طلاق راز دفتر ثبت طلاق میخواهد ، صیغه طلاق جاری میشود ودرسند رسمی چنین می آید که نوع طلاق بائن وخلع است و(( زوجین حاضر وباتسلیم یکبرگ گواهی عدم امکان سازش … که مفادش حکایت از بذل مهر ونفقه ایام عده از ناحیه زوجه به زوج در قبال طلاق داشت که زوج قبول بذل نموده وبمنظور اجراء مفاد گواهی مزبور خواستار انجام واجراء صیغه طلاق گردیدند …)) ولی درچند سطر بعد درسند آمده است که : ((…چون قراربود زوجه نیز حاضرشود وحاضرنگردیده طبق اخطارشماره ۱۶۷۵/۱۰/۵۱ بزوجه وعدم حضور بتقاضای زوج طلاق بصورت وقوع درآمده است وعنوان خلع دارد …))
پس ازثبت طلاق ، زوجه ضمن اظهارنامه ای که برای سردفتر میفرستد اعلام میکند که ازبذل مهریه ونفقه ایام عده رجوع کرده است وبنابراین طلاق از این پس بائن نیست . درپیرو همین اعلام نسبت به نصف مهریه او اجراییه صادر میشود وصدور همین اجراییه سر آغاز دو دعوای مختلف دردادگاه است .
1 زوج توقیف وابطال اجراییه رادرخواست میکند ودر توجیه درخواست خود مینویسد که طلاق قبل از نزدیکی واقع شده وبهمین جهت نیز زوجه تنها نسبت به نصف از مهریه تقاضای صدور اجرائیه کرده است ، بنابراین ، چون رجوع به فدیه درزمان عده برای است وطلاق پیش از نزدیکی عده ندارد ، زوجه حق میکند که چون پیش ازاجرای صیغه طلاق نیز از بذل مهر خود صرفنظر کرده بوده ام ، هنگام اجرای صیغه طلاق ، شرایط خلع فراهم نبوده است ، باضافه ، برخلاف سایر طلاق ها که بصورت ایقاع ازطرف شوهر انجام میشود ، خلع نیاز به ایجاب وقوبول دارد :
بدین بیان که ، زن بذل مال رادربرابر طلاق پیشنهاد میکند وشوهر باقبول این پیشنهاد زن راطلاق خلع میدهد ، درزمان اجرای صیغه چنین ایجاب وقبولی انجام نشده است ، زیراشوهر ازطرف این جانب وکالت دربذل مهر ونفقه بخود رانداشته وبرطبق گواهی عدم امکان سازش تنهامن وکالت درقبول بذل فدیه از جانب شوهررا داشته ام .
این دوپرونده ضمیمه یکدیگرشده ودادگاه شهرستان ازنظر اختلاف دراصل ونوع طلاق آن را بدادگاه شرع فرستاده است ، دادگاه شرع درمرحله ابتدایی چنین اظهارنظر میکند:
((… طرفین طبق ورقه عدم امکان سازش صادره ازشعبه ۲۴ دادگاه شهرستان مورخ ۲۳/۷/۵۱ توافق به جدایی وطلاق مینمایند ونیز مفاد ورقه مذکور حاکی ازبذل مهر ونفقه ایام عده ازناحیه زوجه به زوج درقبال طلاق است وزوج بااینکه زوجه را وکیل کرده که خودرا مطلقه نماید ولی خودش این کارراانجام داده واز حق شرعی و قانونی خود استفاده نموده ، باتوجه باینکه زوجه بناباعتراف خودش غیرمدخوله بوده ونیز دلیلی که قبل ازاجرای صیغه طلاق رجوع به بذل نموده باشد ازطرف اوارائه نگردیده لذا حکم به نفی رابطه زوجیت فیمابین بانوفریده ملک یزدی وآقای علیرضا بیژن زندی میشود والسلام علی من اتبع الهدی
از این حکم تجدید نظر خواسته میشود ، دادگاه تجدیدنظر نیز ضمن دادنامه شماره ۳۸۱ ۲۸/۱۱/۵۴ وقوع طلاق رامسلم می شمارد ولی آن راخلع نمی داند وزوجه را ، بدلیل حاضرنبودن درموقع اجرای صیغه وقاصد نبودن به بذل مال خود، مستحق مطالبه مهریه می شناسد .
شعبه ۲۴ دادگاه شهرستان برمبنای آراء صادره از دادگاه بدوی وتجدیدنظر شرع ضمن دادنامه های شماره ۲۹۱۵۷۱۵۶/۱/۱۳۵۵ چنین رای میدهد.
((… باتوجه بمندرجات پرونده اولا” درمورد دعوی دوشیزه … بادرنظر گرفتن احکام صادره از دادگاههای بدوی وتجدیدنظر شرع که وقوع طلاق رامسلم تشخیص داده اند لذاادعای خواهان دعوی مذکوروارد وموجه نبوده محکوم به بطلان اعلام میگردد ، ثانیا” درمورد دعوی آقای … وبخواسته ابطال اجراییه صادره ازشعبه ۵ اجرایی ثبت تهران ، نظرباینکه موضوع اجراییه مطالبه مهریه مندرج درقباله نکاحیه و معادل نصف آن میباشد ونظر باینکه حسب مندرجات پرونده زوجه باکره ومنکوحه غیر مدخوله بوده که باستناد ماده ۱۱۵۵ قانون مدنی ایام عده بعلت عدم نزدیکی درمورد زوجه رعایت نمیگردد ونظر باینکه رجوع بما بذل پس از اجرای صیغه طلاق نسبت به زوجه بادرنظر گرفتن ماده ۱۱۵۵ قانون مدنی امکان پذیر نیست ، چون بغرض قبولی حق رجوع بمابذل ازطرف زوجه برای زوج حق رجوع بنکاح باقی نخواهد بود ونظر باینکه رجوع بمابذل فرع دراجراء صیغه طلاق میباشدوارسال نامه ازطرف زوجه به دادگاه ودفتر خانه قبل ازوقوع طلاق غیر قابل ترتیب اثراست ونظرباینکه رای دادگاه تجدید نظر شرع براستحقاق زوجه بمطالبه مهریه با عنایت باینکه اصولا” دادگاه مذکور مرجع اظهارنظر دراین خصوص نمیباشد وفقط صلاحیت اظهاردرخصوص اختلاف درنکاح وطلاق رادارد بنابمراتب باتوجه به جمع باتوجه بجمیع جهات فوق صدور اجرائیه بمنظور وصول مهریه استحقاقی زوجه موجه وقانونی نبوده وحکم بربطلان اجراییه شماره ۳۳۵۱ب /۵ صادره ازشعبه ۵ اجراء ثبت تهران صادرواعلام میگردد…))
ازاین حکم پژوهش خواسته میشود وشعبه اول دادگاه استان مرکز به اکثریت ارای مستشاران ضمن دادنامه شماره ۴۸۵ ۴/۹/۱۳۵۵ چنین رای میدهد :