شرایط آزادی مشروط

تعریف آزادی مشروط

آزادی مشروط ، آزادی ای است که قبل از تمام شدن دوره محکومیت به برخی از محکومان داده می شود تا در صورت رعایت شروط دادگاه ، مابقی مجازات خود را در زندان نباشند . در ماده ۵۸ قانون مجازات درباره تعریف آزادی مشروط آمده است که : ” در مورد محکومیت به حبس تعزیری ، دادگاه صادر کننده حکم می تواند در مور محکومان به حبس بیش از ده سال پس از تحمل نصف و در سایر موارد پس از تحمل یک سوم مدت مجازات به پیشنهاد دادستان یا قاضی اجرای احکام با رعایت شرایط قانونی ، حکم آزادی مشروط صادر کرد ” .

سابقه آزادی مشروط و تاریخچه آزادی مشروط در قانون ایران به «‌قانون‌ راجع به‌ وادار کردن ‌محبوسین‌ غیرسیاسی به ‌کار» مصوب سال ۱۳۱۴ و «قانون تعلیق مجازات زندانیان» مصوب سال ۱۳۳۱ بازمی‌گردد.

پس از آن «قانون راجع به آزادی مشروط زندانیان» مصوب سال ۱۳۳۷ تصویب شد که این قانون مبنای قانونگذاران بعدی در موضوع آزادی مشروط قرار گرفت.

سپس «قانون راجع به مجازات اسلامی» مصوب سال ۱۳۶۱ در ماده ۳۹ به همراه پنج تبصره به آزادی مشروط پرداخت.

در سال ۱۳۷۰ قانونگذار با اصلاح قوانین سابق در ذیل مواد ۳۸ تا ۴۰ آزادی مشروط زندانیان را بررسی و در نهایت با تصویب قانون مجازات اسلامی مصوب سال ۱۳۹۲ قانونگذار در مواد ۵۸ تا ۶۳ مقررات آزادی مشروط را وضع کرد.

آزادی مشروط تنها مختص حبس‌های تعزیری است و محکومان به مجازات بیشتر از ۱۰ سال حبس باید حداقل نیمی از مجازات را بگذرانند تا مشمول شرایط آزادی مشروط شوند.

اما در مورد محکومان به حبس کمتر از ۱۰ سال تحمل یک‌سوم مدت مجازات حبس برای درخواست اجرای آزادی مشروط کافی است.

برای اجرای آزادی مشروط زندانی پس از تحمل مدت مقرر در قانون، از دادستان یا قاضی اجرای احکام درخواست می‌کند که پیشنهاد اجرای آزادی مشروط وی را به دادگاه صادرکننده حکم قطعی، اعلام کند.

چنانچه دادگاه شرایط را احراز کند و مهلت مقرر در قانون نیز سپری شده باشد، دادگاه می‌تواند حکم به آزادی مشروط محکوم‌علیه را صادر کند.

طبق صراحت قانون دادگاه در صدور حکم آزادی مشروط مختار است و شرایط مندرج در قانون باید برای قاضی احراز شود و در نهایت خود اوست که تصمیم می‌گیرد با آزادی مشروط موافقت کند یا خیر.

برای صدور حکم به آزادی مشروط باید اصلاح متهم برای قاضی احراز شود، یعنی مشخص شود که وی پس از آزادی از زندان، دیگر مرتکب جرمی نخواهد شد.

همچنین محکوم باید تا آنجایی که استطاعت دارد، ضرر و زیان مورد حکم را بپردازد یا شرایط پرداخت آن را فراهم کند.

فقدان یا دارا بودن سابقه کیفری برای صدور حکم به آزادی مشروط مهم نیست، بلکه آنچه اهمیت دارد «عدم استفاده سابق محکوم‌علیه از آزادی مشروط» است. بنابراین محکوم‌علیه نباید قبلاً از آزادی مشروط استفاده کرده باشد.

احراز شرایط فوق باید با گزارش رییس زندان و تایید قاضی اجرای احکام باشد. قاضی اجرای احکام موظف است مواعد مقرر و وضعیت زندانی را درباره تحقق شرایط فوق بررسی و در صورت احراز آن، پیشنهاد آزادی مشروط را به دادگاه تقدیم کند.

قانونگذار مقرره ای در باب مدت آزادی مشروط وضع کرده است، بر اساس این مقرره، حداقل مدت زمان آزادی مشروط یک سال و حداکثر پنج سال می باشد و به هر حال آزادی مشروط شامل باقی مدت مجازات می باشد، مگر حبس باقیمانده کمتر از یک سال باشد که در این صورت مدت آزادی مشروط معادل باقیمانده زمان حبس است. دادگاه می‌تواند با توجه به وضعیت محکوم‌علیه و اوضاع و احوال وقوع جرم، وی را به اجرای دستورات مندرج در تعویق صدور حکم، ملزم کند.

برخی از این دستورات عبارت از حضور به‌موقع در زمان و مکان تعیین‌‌شده توسط مقام قضایی یا مددکار اجتماعی ناظر؛ ارایه اطلاعات، اسناد و مدارک تسهیل‌‌کننده نظارت بر اجرای تعهدات محکوم برای مددکار اجتماعی؛ اعلام هرگونه تغییر شغل، اقامتگاه یا جابه‌جایی در مدت کمتر از ۱۵ روز و ارایه گزارشی از آن به مددکار اجتماعی و کسب اجازه از مقام قضایی به منظور مسافرت به خارج از کشور است.

اگر دادگاه محکوم‌علیه را به دستورات فوق ملزم کند و وی بدون عذر موجه از انجام دستورات دادگاه تبعیت نکند، برای بار اول یک تا دو سال به مدت آزادی مشروط وی افزوده می‌شود.

در صورت تکرار یا ارتکاب جرایم تعزیری تا درجه ۷ یا جرایم عمدی مستوجب دیه، قصاص یا حد، علاوه بر اجرای مجازات جدید، مدت باقیمانده محکومیت قبلی هم به اجرا در می‌آید.

اما چنانچه محکوم‌علیه مرتکب جرمی نشود یا دستورات را به طور کامل اجرا کند، آزادی وی قطعی می‌شود.

بنابراین آزادی مشروط منوط به شرایط و ضوابطی است که قانونگذار آن را معین و مشخص کرده است و موارد مندرج در قانون باید رعایت شود.

بیشتر بدانیم :  درجه بندی مجازاتهای تعزیری   

شرایط اعمال آزادی مشروط

در ادامه ماده ۵۸ شرایط اعمال آزادی مشروط به ترتیب زیر آمده است :

الف – محکوم در مدت اجرای مجازات همواره از خود حسن اخلاق و رفتار نشان دهد .

ب – حالات و رفتار محکوم نشان دهد که پس از آزادی ، دیگر مرتکب جرمی نمی شود .

پ – به تشخیص دادگاه محکوم تا آنجا که استطاعت دارد ضرر و زیان مورد حکم یا مورد موافقت مدعی خصوصی را بپردازد یا قراری برای پرداخت آن ترتیب دهد .

ت – محکوم پیش از آن از آزادی مشروط استفاده نکرده باشد .

” آزادی مشروط نمی تواند از یک سال کمتر و از پنج سال بیشتر باشد “

مدت آزادی مشروط

مدت آزادی مشروط شامل بقیه مدت مجازات می شود اما دادگاه می تواند آن را تغییر دهد . به طور کلی آزادی مشروط نمی تواند از یک سال کمتر و از پنج سال بیشتر باشد به جز در مواردی که مدت باقی مانده از حبس ، کمتر از یک سال باشد که در این صورت مدت آزادی مشروط معادل بقیه مدت حبس است .

برای دریافت اطلاعات بیشتر در خصوص تعریف آزادی مشروط و شرایط اعمال آن ، به کانال تلگرام حقوق کیفری مراجعه نمایید . کارشناسان مرکز مشاوره حقوقی دینا نیز آماده اند تا با ارائه خدماتی در زمینه مشاوره حقوقی تلفنی دینا به سوالات شما عزیزان پیرامون تعریف آزادی مشروط و شرایط اعمال آن پاسخ دهند .

شرایط تحقق عفو مشروط چیست؟

در خصوص محکومیت به حبس تعزیری، دادگاه صادر کننده حکم قادر است در خصوص محکومان به حبس بالای ۱۰ سال بعد از تحمل نصف و در موارد دیگر بعد از تحمل یک سوم مدت مجازات به تشخیص دادستان یا قاضی اجرای احکام با رعایت شرایط ذیل حکم به عفو مشروط را صادر نماید:

الف) محکوم طی مدت زمان اجرای مجازات همیشه از خود حسن اخلاق و رفتار نشان دهد.

ب) حالات و رفتار محکوم نشان دهد که بعد از آزادی، به هیچ وجه مرتکب جرمی نمی گردد.

پ) به صلاحدید قاضی محکوم تا حدی که استطاعت دارد خسارت و ضرر مورد حکم یا مورد موافقت مدعی خصوصی را پرداخت کند یا قراری جهت پرداخت آن ترتیب دهد.

ت) محکوم در گذشته از عفو مشروط استفاده نکرده باشد.

انقضای مواعد فوق و همینطور مراتب مذکور در بندهای ( الف ) و ( ب ) این ماده بعد از گزارش رئیس زندان محل به تأیید قاضی اجرای احکام خواهد رسید.

عفو مشروط

قاضی اجرای احکام مکلف می‌باشد مواعد مقرر و شرایط زندانی را در خصوص تحقق شرایط مذکور مورد بررسی و در صورت احراز آن پیشنهاد عفو مشروط را به دادگاه تسلیم کند.

تامین ضرر و زیان پیش شرط آزادی مشروط

نحوه تامین ضرر و زیان شاکی خصوصی در نظام عفو مشروط :

به استناد ماده ۵۸ قانون جدید مجازات اسلامی محکوم تا حدی که استطاعت دارد می‌بایست خسارت و ضرر مورد حکم یا مورد موافقت مدعی خصوصی را پرداخت کند و یا قراری جهت پرداخت آن ترتیب دهد و این از جمله شرایط اعطای عفو مشروط به همراه سایر شرایط مقرر در ماده ۵۸ می‌باشد که بایستی به صلاحدید قاضی صادرکننده حکم برسد.

به استناد ماده ۵۹ قانون جدید مجازات اسلامی مدت زمان عفو مشروط شامل سایر مجازات می‌گردد،

اما دادگاه قادر است مدت زمان آن را تغییر دهد و در هر صورت عفو مشروط ممکن نیست کمتر از یک سال و بیش از ۵ سال باشد مگر در مواردی که مدت باقی‌مانده از یک سال کمتر باشد که در این شرایط مدت زمان عفو مشروط معادل مابقی مدت حبس می‌باشد.

در جرایم تعزیری از درجه ۵ تا درجه ۸، دادگاه حق دارد در صورت وجود شرایط تعیین شده در تعویق مراقبتی، محکوم به حبس را با موافقت او در محدوده مکانی معین در نظارت سامانه الکترونیک قرار دهد.

همینطور قاضی دادگاه در صورت ضرورت قادر است محکوم را تابع تدابیر نظارتی یا دستورهای بیان گردیده تحت تعویق مراقبتی قرار دهد.

امتیازی تنها برای محکومان به حبس

عفو مشروط را واگذاری حکم آزادی به فرد محکوم به حبس کیفری می‌داند که قبل از پایان دوره تحمل مجازات، در صورت حسن رفتار و سعی او جهت جبران خسارت و ضرر به وجود آمده از جرم، به مدت مشخص از سوی دادگاه و بر حسب قانون به فرد زندانی تعلق می‌گیرد تا در صورت حسب مورد، دستورات قاضی را در مدت عفو مشروط اجرا نماید، از تحمل ادامه مدت محکومیت معاف گردد.

شرایط اعطای عفو مشروط

در ماده ۳۸ قانون مصوب ۱۳۷۰ شرط بهره‌گیری از عفو مشروط را عدم وجود سابقه محکومیت شخص به حبس بیان داشته است، در شرایطی که قانون جدید با سوءسابقه کیفری و محکومیت به حبس کاری ندارد بلکه تنها در ماده ۵۸ عدم بهره‌گیری قبلی محکوم علیه کیفری از عفو مشروط را از جمله شروط استحقاق زندانی جهت آزادی مشروط عنوان کرده است.

در قانون مصوب ۹۲ نظام عفو مشروط شامل تغییرات بسیاری گردیده است اعم از اینکه در قانون سایق صدور حکم عفو مشروط در کلیه مجازات‌های حبس مصداق داشته و شروط بهره‌گیری محکوم از این نظام چنین بوده است که برای مرتبه نخست مرتکب جرم گردیده و معادل نصف مجازات را متحمل کشده باشد.

اعطای آزادی مشروط بدون پرداخت جریمه نقدی

از این رو قانون جدید اعطای عفو یا آزادی مشروط حتی بدون پرداخت جریمه نقدی از سوی محکوم را مجاز دانسته و ترتیب پرداخت آن مثل اشخاصی است که آزاد هستند و تنها به جریمه نقدی محکوم گردیده‌اند.

در عمل چنین به نظر می‌رسد که روش صحیح آن است که زمان صدور حکم آزادی مشروط، ترتیبی جهت پرداخت جریمه نقدی هم اتخاذ گردد.

مرجع تسلیم درخواست عفو به صورت مشروط

در مقررات قانون پیشین، صدور این حکم بسته به تشخیص سازمان زندان‌ها و در صورت تایید دادستان یا دادیار ناظر زندان بوده است ولی در قانون جدید دادستان یا قاضی اجرای احکام پیشنهاد دهنده می‌باشد.

رئیس زندان گزارش مرتبط با وضع زندانی را در خصوص اینکه همیشه حسن خلق و رفتار داشته است و اینکه شرایط وی نشان دهنده آن است که بعد از عفو، مرتکب جرم دیگری نخواهد شد، تهیه می‌کنند و به تایید قاضی اجرای احکام خواهد رساند.

قاضی اجرای احکام موظف می‌باشد پیشنهاد عفو مشروط را بعد از احراز وجود شرایط، به قاضی صادر کننده حکم تسلیم نماید. دادگاه هم بعد از بررسی پیشنهاد آزادی، حق دارد نسبت به صدور حکم عفو مشروط تصمیم‌گیری کند.

شرایط تحقق عفو مشروط

در این خصوص صدور حکم عفو مشروط بسته به جلب موافقت و جبران تمام و کمال خسارت و ضرر شاکی خصوصی نبوده بلکه این قاضی است که تشخیص خواهد داد فرد محکوم به منظور جبران خسارت و ضرر شاکی خصوصی چه اقدامی می‌بایست انجام دهد.

در این شرایط قاضی دادگاه استطاعت محکوم را در نظر خواهد گرفت از این رو امکان دارد صدور حکم عفو مشروط را بسته به جبران تمام خسارات نماید و امکان دارد ترتیبی دیگر جهت جبران آن اتخاذ نماید.

آیا مدت آزادی مشروط شامل مابقی مدت مجازات می‌گردد؟

در این خصوص ماده ۵۹ قانون مجازات جدید حکم صریحی دارد و بیان می‌دارد مدت زمان عفو مشروط شامل مابقی مدت مجازات می‌گردد.

به طور مثال در صورتی که شخصی محکوم به سه سال حبس گردیده باشد، بعد از گذشت یک سال حق دارد در صورت اطمینان از شرایط آزادی مشروط بهره‌گیری نموده و دو سال مابقی را بر حسب تصمیم قاضی دادگاه و وظایف متخذه احتمالی سپری نماید، اما مدت آزادی مشروط و در مثال مذکور دو سال باقیمانده مطلق نیست و به تشخیص قاضی ممکن است کم یا زیاد شود.

اما در هر حال آزادی مشروط ممکن نیست کمتر از یک سال و بیش از پنج سال باشد، مگر در مواردی که مدت زمان باقیمانده از یک سال کمتر باشد که در این شرایط مدت زمان عفو مشروط معادل مابقی مدت حبس می‌باشد

بیشتر بدانیم :  عفو عمومی و عفو خصوصی  

لغو آزادی مشروط

اگر محکوم در دوره آزادی مشروط دستورهای دادگاه را انجام ندهد:

برای بار اول یک تا دو سال به مدت آزادی مشروط وی افزوده می شود.

اگر مرتکب جرم جدیدی شود، علاوه بر مجازات جرم جدید، بقیه محکومیتش نیز به اجرا در می آید.

.

کلام آخر

آزادی مشروط بر اساس قانون مجازات اسلامی به صلاحدید قاضی شامل محکومین به حبس تعزیری می‌گردد. لازم به ذکر می‌باشد که حبس تعزیری حبسی بوده که در قانون مقدار آن تعیین شده است.

محکوم به حبس بیشتر از ۱۰ سال بعد از تحمل نصف و در موارد دیگر بعد از تحمل یک سوم مدت مجازات به تشخیص دادستان یا قاضی اجرای احکام حکم عفو مشروط برای محکوم صادر خواهد شد.

عفو مشروط واگذاری حکم آزادی به فرد محکوم به حبس کیفری است که قبل از پایان دوره تحمل مجازات، در صورت حسن رفتار و سعی او جهت جبران خسارت و ضرر به وجود آمده از جرم، به مدت مشخص از سوی دادگاه و بر حسب قانون به فرد زندانی تعلق می‌گیرد تا در صورت حسب مورد، دستورات قاضی را در مدت عفو مشروط اجرا نماید، از تحمل ادامه مدت محکومیت معاف گردد.

وکالت تخصص نیاز دارد، لطفا وکیل خودتان نباشید

سوالات متداول

آزادی مشروط چیست؟

آزادی مشروط بر اساس قانون مجازات اسلامی به صلاحدید قاضی شامل محکومین به حبس تعزیری می‌گردد. لازم به ذکر می‌باشد که حبس تعزیری حبسی بوده که در قانون مقدار آن تعیین شده است.

شرایط تحقق عفو مشروط چیست؟

• محکوم طی مدت زمان اجرای مجازات همیشه از خود حسن اخلاق و رفتار نشان دهد.
• حالات و رفتار محکوم نشان دهد که بعد از آزادی، به هیچ وجه مرتکب جرمی نمی گردد.
• به صلاحدید قاضی محکوم تا حدی که استطاعت دارد خسارت و ضرر مورد حکم یا مورد موافقت مدعی خصوصی را پرداخت کند یا قراری جهت پرداخت آن ترتیب دهد
مرجع تسلیم درخواست عفو به صورت مشروط کجا است؟

در قانون جدید دادستان یا قاضی اجرای احکام پیشنهاد دهنده می‌باشد.

سوال:

سلام، برادرم بابت چک به مبلغ ۱۲میلیون الان ۳ماه که زندانه خواستم بپرسم اگه این مبلغ توسط خیرین پرداخت بشه حبس دولتی که تقریبا ۶ماه هست شمال ازادی مشروط میشه یا با جواز کسب مرخصی رو میشه؟ اگه پرداخت هم نشه امکان اومدن مرخصی هست تا بتونه کار کنه و پرداخت کنه؟
پاسخ ها :

چک حقوقی جنبه کیفری ندارد

آخرین پویش برای آزادی

این طرح از تاریخ ۲۳ آذر ماه سال جاری آغاز و تا ۳۰ آذر ماه، شب یلدا اجرا می‌شود و ستاد دیه برخی از استان ها از جمله استان یزد در تلاش است تا بتواند زمینه آزادی محکومین مالی جرائم غیر عمد و بازگشت آنها به آغوش خانواده خود را فراهم کند.