رأی غیابی چیست؟ (معنی حکم غیابی و آثار آن در قانون)
رأی غیابی چیست؟ (معنی حکم غیابی و آثار آن در قانون)
در بسیاری از پروندههای دادگاههای ایران، ممکن است یک طرف دعوا در جلسه دادرسی حاضر نشود.
در این حالت، قاضی میتواند بر اساس مدارک و اظهارات طرف حاضر، رأی صادر کند که در اصطلاح حقوقی به آن رأی غیابی گفته میشود.
اما رأی غیابی دقیقاً یعنی چه؟ چه شرایطی دارد؟ آیا قابل اعتراض است؟ و چه تفاوتی با حکم حضوری دارد؟
در این مقاله از گروه وکلای حقگرا بهصورت کامل و کاربردی به این پرسشها پاسخ میدهیم.
🔹 تعریف رأی غیابی در قانون
در ماده ۳۰۳ قانون آیین دادرسی مدنی آمده است:
«هرگاه یکی از طرفین دعوا در هیچیک از جلسات دادگاه حاضر نشود و لایحه دفاعیه نیز ارسال نکرده باشد، رأی صادره نسبت به او غیابی محسوب میشود.»
بنابراین، رأی غیابی یعنی حکمی که دادگاه بدون حضور یکی از طرفین (معمولاً خوانده) صادر میکند.
در واقع، چون فرد غایب فرصت دفاع از خود را از دست داده، قانون برای او امتیازاتی در نظر گرفته تا بتواند در آینده به رأی اعتراض کند.
🔹 شرایط صدور رأی غیابی
برای اینکه رأی دادگاه غیابی محسوب شود، وجود سه شرط اصلی ضروری است:
طرف مقابل (معمولاً خوانده) در هیچ جلسه دادرسی حاضر نشده باشد.
لایحه یا دفاعیه کتبی نیز به دادگاه ارسال نکرده باشد.
ابلاغیه به او به صورت واقعی (شخصاً) انجام نشده باشد. یعنی ابلاغ قانونی بوده، نه واقعی.
اگر هر سه شرط فوق وجود داشته باشد، دادگاه حکم را به صورت غیابی صادر میکند.
در غیر این صورت، رأی حضوری محسوب میشود.
بیشتر بدانیم : شرایط حکم غیابی چیست؟
🔹 ابلاغ واقعی و ابلاغ قانونی چیست؟
برای درک بهتر مفهوم رأی غیابی، باید تفاوت ابلاغ واقعی و قانونی را بدانیم:
ابلاغ واقعی: زمانی است که اوراق قضایی (ابلاغیه) مستقیماً به خود شخص خوانده تحویل داده میشود.
ابلاغ قانونی: زمانی است که شخص در محل سکونت حضور ندارد یا از دریافت امتناع میکند، و ابلاغ از طریق نصب بر در یا تحویل به بستگان انجام میشود.
در رأی غیابی، چون شخص از زمان جلسه واقعاً مطلع نشده، ابلاغ قانونی صورت گرفته است.
به همین دلیل قانون به او اجازه داده که واخواهی کند.
🔹 واخواهی؛ راه اعتراض به رأی غیابی
واخواهی تنها روش اعتراض به رأی غیابی در همان دادگاه صادرکننده است.
بر اساس ماده ۳۰۵ قانون آیین دادرسی مدنی، محکومعلیه غیابی میتواند ظرف ۲۰ روز از تاریخ ابلاغ واقعی رأی،
به همان دادگاه صادرکننده مراجعه و دادخواست واخواهی بدهد.
اگر در خارج از کشور باشد، این مهلت دو ماه است.
پس از ثبت دادخواست واخواهی، پرونده دوباره بررسی میشود و طرف غایب فرصت پیدا میکند از خود دفاع کند.
نتیجه واخواهی میتواند تأیید یا تغییر رأی قبلی باشد.
🔹 مثال کاربردی برای فهم بهتر رأی غیابی
فرض کنید شخصی علیه همسایه خود دادخواست مطالبه وجه چک ارائه داده است.
دادگاه برای رسیدگی وقت تعیین میکند، اما خوانده (صاحب چک) در جلسه حاضر نمیشود و دفاعیه هم نمیدهد.
ابلاغیه نیز بهصورت نصب بر درب منزل انجام شده است.
در این شرایط، دادگاه با بررسی مستندات خواهان، رأی به پرداخت وجه چک صادر میکند.
این رأی غیابی است و خوانده میتواند در مهلت مقرر واخواهی نماید.
🔹 تفاوت رأی غیابی و رأی حضوری
| ویژگیها | رأی غیابی | رأی حضوری |
|---|---|---|
| حضور در جلسه | یکی از طرفین غایب است | هر دو طرف حاضر یا دفاعیه ارسال کردهاند |
| ابلاغ | قانونی (نه واقعی) | معمولاً واقعی |
| امکان واخواهی | دارد | ندارد |
| مهلت اعتراض | ۲۰ روز از ابلاغ واقعی | فقط تجدیدنظرخواهی در مهلت مقرر |
| اعتبار رأی | موقت تا زمان قطعیت | بلافاصله لازمالاجرا پس از قطعیت |
🔹 آیا رأی غیابی قطعی است؟
خیر. رأی غیابی تا زمانی که مهلت واخواهی تمام نشده باشد، قطعی نیست.
اگر شخص غایب در مهلت قانونی اعتراض نکند، رأی غیابی پس از پایان مهلت قطعی و قابل اجرا خواهد شد.
اما اگر واخواهی کند، رأی غیابی موقتاً متوقف میشود تا نتیجه بررسی واخواهی مشخص گردد.
🔹 رأی غیابی در دادگاه کیفری
در پروندههای کیفری نیز ممکن است رأی غیابی صادر شود، اما شرایط آن کمی متفاوت است.
بر اساس ماده ۴۰۶ قانون آیین دادرسی کیفری، اگر متهم بدون عذر موجه در جلسه دادگاه حاضر نشود و وکیل هم نداشته باشد،
دادگاه میتواند حکم غیابی کیفری صادر کند.
با این تفاوت که در پروندههای کیفری، متهم پس از اطلاع از حکم، حق دارد در مهلت ۲۰ روزه درخواست واخواهی دهد.
این درخواست موجب تعلیق اجرای حکم تا زمان تصمیم نهایی میشود.
🔹 رأی غیابی در دعاوی خانوادگی (مثل طلاق، نفقه و حضانت)
در پروندههای خانواده نیز گاهی یکی از زوجین در جلسات حاضر نمیشود.
در این موارد دادگاه ممکن است رأی غیابی صادر کند، مثلاً:
در دعوای نفقه: اگر شوهر حاضر نشود و مدارک کافی وجود داشته باشد، رأی به محکومیت او صادر میشود.
در دعوای طلاق غیابی: اگر مرد در دعوای طلاق غایب باشد، دادگاه ممکن است پس از احراز شرایط، طلاق غیابی صادر کند.
در حضانت فرزند: اگر یکی از والدین حضور نداشته باشد ولی ادله کافی باشد، تصمیم به نفع والد دیگر گرفته میشود.
در همه این موارد، رأی قابل واخواهی است و شخص غایب میتواند از حق خود دفاع کند.
🔹 اعتراض به رأی غیابی چگونه انجام میشود؟
مراحل اعتراض یا همان واخواهی به رأی غیابی به این ترتیب است:
مراجعه به دفتر خدمات قضایی و ثبت دادخواست واخواهی.
پرداخت هزینه دادرسی و ارسال دادخواست به همان شعبه صادرکننده رأی.
بررسی مجدد پرونده توسط قاضی.
قاضی پس از شنیدن دفاعیات و بررسی مستندات جدید، رأی واخواهی صادر میکند.
اگر در این مرحله هم رأی به ضرر واخواه باشد، او میتواند در مهلت قانونی تجدیدنظرخواهی کند.
🔹 مواردی که رأی غیابی صادر نمیشود
در بعضی از پروندهها، حتی اگر یکی از طرفین حاضر نباشد، رأی غیابی محسوب نمیشود.
مانند موارد زیر:
ابلاغ واقعی انجام شده باشد (شخص از جلسه مطلع بوده).
طرف غایب قبلاً لایحه دفاعیه ارسال کرده باشد.
دعوا بهصورت تجاری یا فوری باشد که حکم حضوری محسوب میشود.
بنابراین، صرف غیبت در دادگاه همیشه به معنای رأی غیابی نیست.
🔹 اثر رأی غیابی بر اجرای احکام
اگر رأی غیابی قطعی شود (یعنی مهلت واخواهی تمام شود و اعتراضی صورت نگیرد)،
پرونده وارد مرحله اجرای احکام میشود و محکومعلیه باید مفاد حکم را اجرا کند.
در غیر این صورت، اموال یا حسابهای او ممکن است توقیف شود.
🔹 آیا رأی غیابی در پروندههای اجرایی (مثل چک یا سفته) هم صادر میشود؟
بله، در پروندههای مالی نظیر مطالبه وجه چک، سفته، اجارهنامه یا خسارت قرارداد نیز ممکن است رأی غیابی صادر شود.
اگر خوانده در دادگاه حاضر نشود و دفاعی نکند، رأی به نفع خواهان صادر میشود و پس از مهلت واخواهی قابل اجرا خواهد بود.
🔹 نمونه عبارت رأی غیابی در دادنامه
در متن دادنامه ممکن است عبارتی شبیه به این دیده شود:
«با توجه به عدم حضور خوانده در هیچیک از جلسات دادرسی و عدم ارسال لایحه دفاعیه از سوی وی، رأی حاضر نسبت به او غیابی محسوب میگردد و ظرف ۲۰ روز پس از ابلاغ واقعی، قابل واخواهی در همین دادگاه میباشد.»
این جمله نشان میدهد که رأی صادرشده غیابی است و حق اعتراض برای فرد غایب محفوظ است.
🔹 رأی غیابی در پروندههای غیابی-حضوری
در برخی پروندهها ممکن است رأی نسبت به یک طرف حضوری و نسبت به طرف دیگر غیابی باشد.
مثلاً در دعوای چند نفره که برخی حاضر و برخی غایب هستند، قاضی نسبت به هر یک جداگانه تصمیم میگیرد.
در چنین حالتی، واخواهی فقط برای اشخاصی که رأی غیابی علیه آنها صادر شده ممکن است.
🔹 نکات مهم درباره رأی غیابی
رأی غیابی فقط علیه خوانده صادر میشود، نه علیه خواهان.
مهلت واخواهی از تاریخ ابلاغ واقعی رأی شروع میشود، نه از تاریخ صدور آن.
واخواهی باید در همان دادگاه صادرکننده رأی مطرح شود، نه در دادگاه بالاتر.
پس از واخواهی، اجرای حکم متوقف میشود تا نتیجه بررسی مشخص گردد.
رأی واخواهی، اگر حضوری باشد، فقط قابل تجدیدنظرخواهی است و دیگر واخواهی ندارد.
🔹 تفاوت واخواهی با تجدیدنظرخواهی
واخواهی مخصوص آراء غیابی است و در همان دادگاه مطرح میشود،
اما تجدیدنظرخواهی مخصوص آراء حضوری یا غیابی قطعی است و در دادگاه تجدیدنظر استان بررسی میشود.
بنابراین، واخواهی مرحلهای مقدم بر تجدیدنظر است.
🔹 جمعبندی نهایی
رأی غیابی یعنی حکمی که بدون حضور یکی از طرفین دعوا صادر میشود،
زیرا آن شخص در جلسه دادگاه شرکت نکرده، لایحه ارسال نکرده و ابلاغیه را نیز بهصورت واقعی دریافت نکرده است.
این رأی قابل اعتراض است و شخص غایب میتواند ظرف ۲۰ روز از تاریخ اطلاع واقعی،
به همان دادگاه مراجعه و درخواست واخواهی کند.
اگر واخواهی نکند، رأی قطعی و لازمالاجرا خواهد بود.
به همین دلیل، اطلاع از ابلاغیههای سامانه ثنا و پیگیری پرونده اهمیت زیادی دارد.
در صورت نیاز به راهنمایی درباره اعتراض به رأی غیابی، مشاوره با وکیل دادگستری متخصص بهترین تصمیم است.
🔸 تماس با دفاتر گروه وکلای حقگرا
📍 دفاتر فعال در تهران:
دفتر مرکزی (مرکز تهران): مشاهده در بلد
💼 گروه وکلای حقگرا – مشاوره تخصصی در زمینه دعاوی خانواده، کیفری، ملکی و امور اجرایی.
🔖 برچسبها
رأی غیابی چیست, حکم غیابی یعنی چه, واخواهی رأی غیابی, اعتراض به حکم غیابی, رأی غیابی در طلاق, رأی غیابی کیفری, واخواهی در دادگاه, تفاوت رأی حضوری و غیابی, رأی غیابی در دعاوی خانواده, وکیل پایه یک دادگستری, گروه وکلای حقگرا