خسارات دادرسی چیست؟ چه کسانی باید آن را بپردازند؟
خسارات دادرسی چیست؟ چه کسانی باید آن را بپردازند؟
بسیاری از افرادی که درگیر پروندههای حقوقی یا خانوادگی هستند، پس از صدور رأی دادگاه با عبارت «خسارات دادرسی» روبهرو میشوند.
اما این خسارات دقیقاً به چه معناست؟ چه زمانی قابل مطالبه است؟ و چه کسی باید آن را پرداخت کند؟
در این مقاله از گروه وکلای حقگرا به زبانی ساده و کاربردی، تمام آنچه باید درباره خسارات دادرسی بدانید بررسی میکنیم.
تعریف خسارات دادرسی
خسارات دادرسی به هزینههایی گفته میشود که فرد برای طرح یا دفاع از دعوا در دادگاه متحمل میشود.
این خسارات شامل هزینه دادرسی، حقالوکاله وکیل، هزینه کارشناسی، هزینه اجرای حکم و سایر مخارج مرتبط با روند پرونده است.
هدف از پرداخت خسارت دادرسی این است که شخصی که بدون دلیل قانونی باعث طرح دعوا شده، زیان طرف مقابل را جبران کند.
مبنای قانونی خسارات دادرسی
مطابق مواد ۵۱۵ و ۵۱۹ قانون آیین دادرسی مدنی، هرگاه یکی از طرفین در دعوا محکوم شود، باید تمام خسارات دادرسی را به نفع طرف مقابل پرداخت کند؛
مگر در مواردی که قانون استثنا قائل شده باشد.
بنابراین پرداخت خسارت دادرسی نوعی الزام قانونی برای محکومعلیه است.
انواع خسارات دادرسی
- ۱. هزینه دادرسی: مبلغی است که برای ثبت دادخواست یا تجدیدنظر در صندوق دادگستری پرداخت میشود.
- ۲. حقالوکاله وکیل: در صورتی که وکیل در پرونده حضور داشته باشد، دادگاه میتواند بخشی از هزینه وکالت را از محکومعلیه مطالبه کند.
- ۳. هزینه کارشناسی: اگر برای روشن شدن موضوع از کارشناس رسمی استفاده شود، هزینه کارشناسی جزو خسارات دادرسی محسوب میشود.
- ۴. هزینه اجرای حکم: در مرحله اجرای رأی نیز هزینههایی وجود دارد که میتواند از محکومعلیه اخذ شود.
چه کسی باید خسارات دادرسی را بپردازد؟
به طور کلی، شخصی که در دعوا محکوم میشود (محکومعلیه) موظف است خسارات دادرسی را بپردازد.
به عبارت دیگر، اگر فردی بدون دلیل قانونی دعوا طرح کند یا در دعوای مطرحشده بازنده باشد، باید تمام هزینههای طرف مقابل را پرداخت نماید.
مثال:
- اگر در دعوای خلع ید مالک پیروز شود، متصرف غیرقانونی باید خسارات دادرسی را بپردازد.
- در پرونده طلاق توافقی معمولاً خسارتی تعیین نمیشود، اما در طلاقهای غیرتوافقی اگر یکی از طرفین موجب اطاله دادرسی شود، دادگاه ممکن است او را به پرداخت بخشی از هزینهها محکوم کند.
شرایط مطالبه خسارات دادرسی
برای اینکه دادگاه خسارات دادرسی را به نفع یکی از طرفین حکم دهد، باید شرایط زیر برقرار باشد:
- درخواست رسمی در دادخواست: خواهان باید در دادخواست خود، تقاضای مطالبه خسارات دادرسی را درج کند.
- ثبوت حق در دعوا: خواهان باید در اصل دعوا پیروز شود.
- اثبات پرداخت هزینهها: مثلاً با ارائه فیشهای پرداخت، رسید وکالت یا فاکتور کارشناسی.
آیا در طلاق توافقی خسارات دادرسی وجود دارد؟
در پروندههای طلاق توافقی معمولاً طرفین توافق میکنند هزینههای دادرسی و حقالوکاله را به طور مساوی یا طبق توافق پرداخت کنند.
در این نوع طلاق چون دعوا ماهیت خصمانه ندارد، دادگاه معمولاً خسارت دادرسی تعیین نمیکند.
اما در طلاقهای یکطرفه یا دعاوی مهریه و نفقه، دادگاه ممکن است محکومعلیه را به پرداخت خسارت دادرسی نیز ملزم نماید.
نکات مهم درباره خسارات دادرسی
- دادگاه فقط در صورت درخواست رسمی خسارات را تعیین میکند.
- در صورت صدور رأی قطعی، خسارت دادرسی نیز جزء مبلغ قابل اجرا خواهد بود.
- در صورت سازش طرفین در طول رسیدگی، هر یک هزینه خود را میپردازد مگر توافق دیگری شود.
- در مرحله تجدیدنظر، خسارت دادرسی مرحله بدوی نیز ممکن است مجدداً مطالبه گردد.
نحوه محاسبه خسارات دادرسی
مبلغ خسارت دادرسی بر اساس هزینه واقعی پرداختشده توسط خواهان و تعرفه مصوب دادگستری تعیین میشود.
به عنوان نمونه:
- هزینه دادرسی دعاوی مالی معمولاً درصدی از خواسته است (مثلاً ۳.۵٪ در مرحله بدوی).
- حقالوکاله بر اساس تعرفه وکیل و مبلغ خواسته محاسبه میشود.
- هزینه کارشناسی بسته به نوع ملک یا دعوا متفاوت است.
مطالبه خسارت دادرسی چگونه انجام میشود؟
در زمان تنظیم دادخواست باید بخشی با عنوان «خواسته» وجود داشته باشد. در آن قسمت، علاوه بر اصل خواسته (مثلاً خلع ید یا مهریه)، جمله زیر درج میشود:
«مطالبه کلیه خسارات دادرسی شامل هزینه دادرسی، حقالوکاله وکیل و سایر هزینههای قانونی.»
در صورتی که این عبارت در دادخواست قید نشود، دادگاه الزام قانونی برای صدور حکم به پرداخت خسارت دادرسی ندارد.
بیشتر بدانیم : ارکان دادخواست الزام به تنظیم سند رسمی
خسارات دادرسی در دعاوی کیفری
در دعاوی کیفری نیز شخصی که به ناحق شکایت کرده و موجب ضرر به دیگری شده است، ممکن است طبق ماده ۵۱۵ قانون آیین دادرسی مدنی و مواد مربوط به اعاده حیثیت، به پرداخت خسارت محکوم شود.
مشاوره با وکیل درباره خسارات دادرسی
در بسیاری از پروندهها، بهویژه در اختلافات مالی یا ملکی، نحوه مطالبه خسارت دادرسی تأثیر مستقیم بر نتیجه پرونده دارد.
توصیه میشود پیش از طرح دعوا یا دفاع، با وکیل متخصص دعاوی حقوقی مشورت کنید.
گروه وکلای حقگرا با دفاتر فعال در نقاط مختلف تهران آماده ارائه خدمات در زمینه دعاوی حقوقی، ملکی و خانواده است:
- شعبه شمال: پاسداران، تقاطع کلاهدوز، ساختمان پزشکان ۳۱۰، پلاک ۴۹۲ — ☎️ ۲۲۷۸۴۵۲۶
- شعبه شرق: میدان رسالت، خیابان فرجام، پلاک ۹۴۸ — ☎️ ۷۷۲۱۲۴۵۴-۵
- شعبه غرب: میدان دوم صادقیه، مجتمع تجاری صادقیه — ☎️ ۴۴۰۱۱۳۷۸-۹
- شعبه مرکز: بلوار آفریقا، خیابان والینژاد، پلاک ۴۲ — ☎️ ۸۸۶۰۹۰۶۲
جمعبندی
خسارات دادرسی ابزاری است برای حمایت از طرف پیروز در دعوا تا هزینههایی که برای احقاق حق خود متحمل شده جبران گردد.
به زبان ساده، هر کس در دادگاه بازنده شود، باید این هزینهها را بپردازد.
با این حال، نحوه درخواست و اثبات آن اهمیت زیادی دارد و مشاوره با وکیل میتواند از تضییع حقوق شما جلوگیری کند.
برای دریافت مشاوره فوری درباره مطالبه یا پرداخت خسارات دادرسی با گروه وکلای حقگرا تماس بگیرید:
📞 ۰۹۱۹۹۰۷۵۹۶۶ , ۰۹۱۲۰۶۱۲۵۲۱
برچسبها: خسارات دادرسی, هزینه دادرسی, هزینه کارشناسی, حقالوکاله وکیل, محکوم به پرداخت خسارت, دعاوی حقوقی, دعاوی خانوادگی, وکیل دادگستری, وکیل طلاق توافقی, گروه وکلای حقگرا