بذل مهریه

در صورتی که مرد و زنی که در عقد دائم هستند بنا به دلایلی تصمیم به جدایی بگیرند می توانند با طلاق توافقی از یکدیگر جدا شوند. یکی از مهم ترین مسائلی که طرفین باید پیش از طلاق درمورد آن تصمیم بگیرند و توافق کنند، مساله مهریه است.به طور کلی به محض وقوع عقد، زن مالک تمام مهریه است و هر زمان که بخواهد می تواند مهریه خود را از مرد طلب کند و آن را هر طور که مایل است خرج کند. در برخی شرایط ممکن است زن مهریه اش را ببخشد. زوجه به اشکال مختلف می تواند از مهریه خود بگذرد. بخشیدن مهریه می تواند به شکل اقرار زوجه به دریافت مهریه، ابراء مهریه توسط او، صلح مهریه در عوض چیزی، هبه کردن مهریه و یا از طریق بذل مهریه باشد.

بذل مهریه چیست؟

ممکن است زنی مهریه‌اش را در ازای طلاق بذل کند. بذل مهر در طلاق‌های خلع و مبارات انجام می‌شود، خُلع و مُبارات دو نوع طلاق توافقی هستند که در آن زن با واگذاری مالی به شوهر از وی طلاق می‌گیرد. البته زن می تواند بعد از طلاق توافقی تا زمانی که در عده طلاق است رجوع به مهریه کند. به عبارت دیگر مهریه ای را که بذل کرده طلب کند. منتها در این صورت، طلاق از حالت بائن به رجعی تبدیل می شود و این امکان برای مرد فراهم می شود تا در صورت تمایل، در زمان عده دوباره به همسر خود رجوع کند.

بذل مهریه استحقاقی
مطالبه مهریه طبق قانون

بر اساس ماده ۱۰۸۲ قانون مدنی به محض وقوع عقد نکاح زن مالک تمام مهر خود می شود حتی اگر بین زوجین نزدیکی واقع نشده باشد زن می تواند تمام مهریه را مطالبه کند و می تواند هر نوع تصرفی که بخواهد در آن بنماید. مفاد این ماده ناظر به موردی است که مهرالمسمی عین معین باشد و ارتباطی به سایر انواع مهر مانند مهرالمثل یا مهرالمتعه ندارد.

قانون مدنی در ماده ۱۰۹۲ بیان می کند که در هنگام طلاق اگر نزدیکی انجام نشده باشد زن مستحق نصف مهر خواهد بود و اگر شوهر بیش از نصف مهر را قبلا به او داده باشد می تواند آن را پس بگیرد. حکم این ماده در مورد استحقاق زن به نصف مهر است که از آثار طلاق قبل از وقوع نزدیکی است و تعارضی با ماده ۱۰۸۲ ندارد.

در اجرای ماده ۱۰۹۲ در صورتی که عین مهر تلف شده باشد، شوهر می تواند مثل یا قیمت نصف مهر را زن بگیرد.

دادخواست بذل مهریه از طرف مرد

بنابراین اگر قبل از اینکه زن و شوهر نزدیکی داشته باشند کار به طلاق برسد و زوجه بخواهد مهریه را در قبال طلاق بذل کند، فقط نصف مهریه به او تعلق می گیرد. نکته مهم در این مورد این است که در چنین حالتی حتما باید نوشته شود که زوجه مهریه استحقاقی را در قبال طلاق خلع بذل نمود. در غیر این صورت اگر نوشته شود که زوجه تمام مهریه مندرج در عقدنامه را بذل می کند در حالی که باکره باشد و رابطه زناشویی برقرار نشده باشد، بعد از وقوع طلاق، مرد می تواند در دادخواستی ما بذل طلاق و نصف مهریه را مطالبه کند.

اختلاف نظر در مورد هبه و ابراء مهریه در محاکم قضایی

در مورد اینکه بذل مهریه ، با عقد هبه امکان پذیر است یا ابراء و آیا بذل مهریه قابل رجوع است یا خیر ؟ در محاکم قضایی اختلاف نظر وجود دارد .
طبق رأی شماره ۹۳۰۹۹۷۰۹۲۵۶۰۰۲۴۰ شعبه ۴۱ دیوان عالی کشور مورخ ۱۳۹۳/۱۰/۲۷، تعیین تعدادی سکه به عنوان مهریه ، عین معین نبوده ؛ بلکه به صورت دین و بر ذمه شوهر می باشد . در نتیجه ، بذل تمام یا قسمتی از سکه ها از مصادیق عقد هبه نمی باشد تا بتواند قابل رجوع باشد ، بلکه از مصادیق ابراء بوده ؛ بنابراین قابل رجوع نمی باشد ؛ اما طبق رأی شعبه ۲۶ دیوان عالی کشور در خصوص بذل مهریه ، هبه جزء عقود می باشد و نمی توان آن را در قالب ابراء تلقی کرد و در واقع در این نمونه رأی ، مهریه که به صورت سکه های طلا می باشد را عین معین دانسته و بذل مهریه را از مصادیق هبه به شمار آورده است که در نتیجه قابل رجوع است .

تبدیل طلاق خلع و مبارات به طلاق رجعی در صورت رجوع به مهریه

* چنانچه در طلاق خلع ، زوجه در عوض حق طلاق ، تمام یا بخشی از مهریه خود را بذل کند ، اگر پس از طلاق در دوران عده به مابذل خود (مهریه) رجوع کند ، طلاق خلع به طلاق رجعی تبدیل می شود و بین زن و شوهر دوباره رابطه زوجیت برقرار خواهد شد .
* همچنین در طلاق مبارات یا طلاق توافقی که زوجه با توافق تمام مهریه را در عوض طلاق بذل کرده باشد ، در ایام عده می‌ تواند رجوع به مابذل نماید و در این صورت طلاق مبارات به طلاق رجعی تبدیل خواهد شد.

اذن پدر زوجه در بذل مهریه

طبق قانون برای بذل مهریه از سوی زوجه نیازی به اذن پدر او نمی باشد ؛ اما دفترخانه ‌ها اجازه پدر زوجه را برای بخشیدن مهریه از سوی وی را شرط ضروری می‌ دانند و در صورتی که برای بذل مهریه ، سند عادی تنظیم گردد و به امضای شهود نیز برسد ، دفترخانه اسناد رسمی برای ثبت سند عادی بذل مهریه ، رضایت پدر زوجه را لازم و ضروری می داند

فرق ابراء مهریه و بذل مهریه

برای پاسخ به این سوال باید اشاره ای کوتاه به روش های رایج در تعیین مهریه داشت.

در زمان حاضر، اغلب مهریه ها بصورت تعداد مشخصی سکه بهار آزادی تعیین می شود؛ از این موارد که بگذریم برخی نیز مهریه را بصورت عین معین (مثلا”سه دانگ از فلان منزل یا فلان شیء مشخص) در نظر می گیرند؛ به عبارت ساده تر مهریه یا بصورت دین است یا عین.

چنانچه مهریه دین باشد (مانند اغلب موارد رایج، مثلاً بصورت مقداری وجه نقد یا سکه)، مورد مشمول مقررات ابراء خواهد بود، نه هبه (بذل) مهریه؛ بصراحت ماده ۲۸۹ قانون مدنی، ابراء صرفاً در خصوص دین قابل تحقق است؛ بنابراین اگر تمام یا بخشی از مهریه ای که بصورت سکه تعیین شده، از سوی زوجه به زوج بخشیده شود، دیگر امکان رجوع از عمل انجام شده متصور نیست؛ ولو در سند بخشش مهریه عنوان هبه برآن اطلاق شده باشد؛ البته این در صورتی است که تعداد سکه های بخشیده شده قبل از بخشش مهریه به زوجه تقسیم نشده باشد؛ وگرنه بنظر می رسد دیگر نتوان موضوع را داخل در مقررات ابراء دانست چرا که به پرداخت مهریه زوجه ازحالت دین بر ذمه ی شوهر خارج گردیده و در عالم واقع، موجودیت یافته و با تحویل آن به زوج مصداقی از عین معین قرار گرفته است.

لذا در اینصورت چنانچه شرایط مقرر دیگر درقانون مدنی درباب هبه محقق و موجود باشد (مانند قبض و اقباض؛ موجود بودن عین سکه ها در ید شوهر و…) زوجه می تواند از هبه ی خود رجوع و سکه های موهوبه را استرداد نماید.

از نوع غالب و رایج مهریه (تعیین سکه) که بگذریم بعضاً مواردی نیز در قابل انتقال مثلا” سه دانگ از فلان منزل یا اتومبیل یا هر عین معین دیگری مشاهده می گردد که بدلیل عین بودن موهوبه در قابلیت رجوع از آن، هیچگونه تردیدی نباید داشت ؛ ولو به تصرف زوجه داده نشده یا انتقال رسمی واقع نشده باشد.

بطور کلی بخشیدن (بذل) مهریه به ۳ صورت انجام می شود

هبه ی غیرمعوض.

هبه معوض.

ابراء.

هبه ی غیر معوض: بدین معناست که زن بدون هیچ چشم داشت و عوضی مهریه اش را بذل می کند.

هبه معوض: بخشیدن مهریه در مقابل چیزی (انجام یا عدم انجام کاری) باشد مثلا” زوج در عوض موافقت زوج با طلاق، تمام یا قسمتی از مهریه خود را می بخشد. اما ابراء آنست که زن ذمه شوهر را نسبت به مهریه ساقط کند؛ یعنی بگوید چیزی از حق من بعنوان مهریه به گردن تو نیست بری الذمه هستی (اسقاط دین).

نکته: در مورد هبه غیر معوض، زن همیشه می تواند به ما بذل رجوع کند ولی در صورتی که هبه معوض باشد و عوض هم داده شده باشد. طبق ماده ۸۰۳ قانون مدنی هبه، قابل رجوع نیست اما هرگاه هبه، معوض و در قبال طلاق باشد درصورتی که زوجه دردوران عده به مهریه جوع کند، زوج هم می تواند رجوع به زوجیت کند؛ یعنی طلاق بائن تبدیل به طلاق رجعی می شود. از طرف دیگر اگر بخشیدن مهریه درمقابل طلاق باشد و طلاق داده نشود، این امر ابراء محسوب نشده و یک هبه قابل رجوع است.

ابراء :  بدلیل آنکه اسقاط دین است اساساً قابل رجوع نیست؛ چراکه ابراء یکی از اسباب سقوط تعهد است.

برای ابراء مهریه چه کاری کنیم که قابل رجوع نباشد؟

همانطور که می دانیم بذل مهریه در واقع همان هبه است و رجوع از بذل نیز ممکن است؛ حتی اگر بذل بموجب سند رسمی (دردفتر اسناد رسمی) واقع شده باشد، مگر اینکه ابراء یا بخشش طلب صورت بگیرد، که دراین صورت قابل رجوع نخواهد بود.

اقرار به دریافت مهریه از طرف زن نیز معتبر است، اما اگر نادرستی این اقرار محرز گردد، اعتباری نخواهد داشت؛ گرچه ممکن است دادگاه اقرار به دریافت مهریه را ابراء قلمداد کند و ابراء، غیر قابل رجوع است.

در طلاق توافقی، اگر زن مهریه اش را بذل کند، تا ۳ ماه بعد از ثبت صیغه طلاق در دفترخانه اسناد رسمی، می تواند رجوع کند؛ در مقابل، مرد می تواند به ازدواج رجوع کند گرچه طلاق توافقی قابل رجوع نیست، اما در این حالت خاص، امکان رجوع مرد به ازدواج وجود دارد. برای اینکه زن نتواند به مهریه رجوع کند، معمولاً، در دادنامه طلاق توافقی زن حق رجوع به مهریه را از خود سلب و ساقط می نماید.

بطور کلی و خلاصه باید گفت که بذل عین معین در قالب هبه صورت می گیرد، بذل دین در قالب ابراء؛ هبه قابل رجوع است (مگر موارد خاص مذکور در ماده ۸۰۳ قانون مدنی) اما ابراء قابل رجوع نمی باشد.

در خصوص بذل مهریه، گاهی نظرات و آراء متقاضی از مراجع قضایی دیده می شود. برای نمونه دو مورد که در سال ۱۳۹۳ از شعب دیوان عالی کشور صادر گردیده در ذیل آورده شده است:

تعیین تعدادی سکه طلا به عنوان مهریه، عین معین نبوده بلکه به صورت دین و برذمه زوج می باشد. درنتیجه، بخشیدن (بذل) تمام یا قسمتی از سکه ها از مصادیق عقد هبه نمی باشد تا بتواند قابل رجوع باشد؛ بلکه از مصادیق ابراء بوده، بنابراین قابل رجوع نمی باشد (رای شماره شعبه ۴۱ دیوانعالی کشور).

در پرونده دیگری رای شماره شعبه ۲۶ دیوان عالی کشور به گونه ی دیگری صادر گردیده است؛ مبنی براینکه بذل مهریه و سایر حقوق زوجه، مشروط و در قبال حضانت فرزند مشترک باطل است زیرا حق حضانت مانند حق ولایت و نظر آنها از جمع حقوقی می باشد که قابل نقل و انتقال و قابل اسقاط و قابل معاوضه با مال نمی باشند؛ مضافاً اینکه بذل و هبه جزو عقود می باشند و نمی توان آن را در قالب ابراء تلقی نمود؛ البته اگر متعلق بذل، دین باشد، نتیجه آن ابراء می باشد.

در موسسه حقوقی حق گرا برای مشاوره حقوقی ، کافی است در وب سایت ثبت نام نموده و ثبت سوال حقوقی بفرمایید تا بلافاصله ارتباط آنلاین مستقیم با وکیل پایه یک دادگستری به صورت رایگان برایتان مهیا شود؛ البته می توانید با مطالعه مطالب مشابه زیر، اطلاعات حقوقی خود را افزایش داده تا در روز مبادا از این اطلاعات استفاده نمایید.

[WD_Button id=3119]

دفتر وکالت در تهران

سوالات متداول در زمینه بذل مهریه در طلاق توافقی

آیا توافق بر سر بذل یا پرداخت مهریه در طلاق توافقی از سوی دادگاه تعیین می شود یا زوجین خود در این باره تصمیم گیرنده هستند؟

در طلاق توافقی، توافق در مورد امور زندگی مشترک از جمله مهریه توسط خود زوجین صورت گرفته و دادگاه در این باره دخالتی نمی کند.

آیا بذل مهریه در طلاق توافقی الزامی است؟

خیر- در طلاق توافقی توافق زن و شوهر در مورد مهریه می تواند بذل آن، پرداخت کل آن یا پرداخت بخشی از مهریه باشد و آنچه در این باره مهم است انجام توافقی است که مورد قبول هر دو طرف باشد.

آیا زن در زمان عده طلاق می تواند مهریه بخشیده شده خود را مطالبه کند؟

بله این امکان در زمان عده طلاق وجود دارد اما در این حالت طلاق از حالت بائن به حالت رجعی تبدیل می شود و قانون این حق را به مرد می دهد که در صورت تمایل دوباره به همسر خود رجوع نماید.

سلام
با توجه به اینکه خانم بنده مهریه خود را بخشیده و نوشته دیگر هیچگونه حق و حقوقی نسبت به اینحانب ندارد و الان درخواست مهریه داده لطفا راهنمایی کنید آیا با نوشته دستی میتوانم از دادن مهریه معاف شوم با تشکر

سلام” خیر . چونکه سند عادی قابلیت تردید و انکار دارد مگر مدلول آن مورد اثبات واقع گردد و یا به موجب اقرار زوجه در مرجع قضایی صالح و امضاء صورتجلسه با بذل نامه رسمی (هبه نامه رسمی بدون حق رجوع به مال موهوبه یا مابذل) یا اقرار نامه رسمی و یا گزارش اصلاحی مرجع قضایی.

با سلام و احترام،
بنده از همسرم سندی با دستخط، امضا و اثر انگشت خودش مبنی برا ابراء مهریه دارم. البته این سند فاقد شاهد است.
آیا علیرغم این سند او می تواند دوباره درخواست رجوع مهریه نماید؟

پاسخ ها :
شما به دفترخانه بروید وبرگه محضری بنویسید تا دچار مشکل نشوید.