۱۰ اشتباه رایج در ارائه سند مکتوم در اعاده دادرسی که موجب رد درخواست میشود
مقدمه
در بسیاری از پروندهها، اصحاب دعوا پس از صدور حکم قطعی متوجه میشوند که سندی مؤثر در پرونده وجود داشته ولی به دادگاه ارائه نشده است. این سند که در اصطلاح حقوقی «سند مکتوم» نام دارد، میتواند زمینهی اعاده دادرسی را فراهم کند.
اما تجربه وکلای مؤسسه حقوقی حقگرا نشان داده که در عمل، بسیاری از متقاضیان بهدلیل اشتباه در تشخیص یا ارائه سند مکتوم، با رد درخواست از سوی دادگاه روبهرو میشوند. در این مقاله، ۱۰ خطای متداول در این زمینه را مرور میکنیم تا با آگاهی بیشتر، از اتلاف وقت و هزینه جلوگیری شود.
۱. اشتباه در تشخیص سند مکتوم و سند جدید
یکی از متداولترین خطاها، اشتباه گرفتن «سند مکتوم» با «سند جدید» است.
سند مکتوم، مدرکی است که در زمان دادرسی وجود داشته ولی پنهان مانده است؛ در حالیکه سند جدید، بعد از صدور حکم ایجاد میشود.
دادگاه فقط سند مکتوم را مبنای اعاده دادرسی میپذیرد، نه سندی که بعداً تنظیم شده است.
بیشتر بدانیم :سند مکتوم در اعاده دادرسی چیست؟ بررسی دقیق مفهوم، شرایط و آثار آن در دعاوی حقوقی
۲. عدم اثبات وجود سند در زمان دادرسی
بسیاری از متقاضیان تصور میکنند صرفِ پیدا شدن یک سند قدیمی کافی است. در حالیکه باید اثبات کنند سند در زمان رسیدگی اولیه وجود داشته و قابل دسترسی بوده است.
اگر تاریخ تنظیم سند پس از ختم رسیدگی باشد، دادگاه آن را مردود اعلام میکند.
۳. استفاده از پرینت پیامک، چت یا فایل بدون امضای معتبر
در سالهای اخیر، برخی افراد پرینت واتساپ یا پیامک را به عنوان «سند مکتوم» ارائه میکنند.
اما طبق رویه دادگاهها، این موارد تنها زمانی پذیرفته میشوند که:
با تأیید رسمی مراجع ذیصلاح (مثلاً پلیس فتا) همراه باشند،
و اصالت پیام احراز شود.
در غیر این صورت، ارزش اثباتی ندارند.
۴. ارائه اسنادی که قبلاً در پرونده بودهاند
اگر سندی در پروندهی اصلی ضمیمه شده باشد ولی قاضی به آن توجه نکرده، آن سند «مکتوم» محسوب نمیشود.
در چنین مواردی، راه اعتراض اعاده دادرسی نیست بلکه باید از طریق فرجامخواهی یا اعتراض ثالث اقدام شود.
۵. ناتوانی در اثبات علت پنهان ماندن سند
دادگاه باید قانع شود که سند بدون تقصیر متقاضی پنهان مانده است.
اگر مشخص شود متقاضی عمداً سند را ارائه نکرده تا بعداً استفاده کند، نه تنها اعاده دادرسی رد میشود بلکه احتمال تعقیب کیفری به دلیل سوءنیت نیز وجود دارد.
۶. تأخیر در ارائه دادخواست پس از کشف سند
مطابق ماده ۴۲۷ قانون آیین دادرسی مدنی، مهلت درخواست اعاده دادرسی به استناد سند مکتوم ۲۰ روز از تاریخ اطلاع از سند است.
برخی افراد بدون توجه به این مهلت قانونی، ماهها بعد اقدام میکنند و نتیجهای جز رد دادخواست نمیگیرند.
۷. ارائه تصویر بدون اصل سند
تصویر یا کپی سند مکتوم بهتنهایی برای پذیرش اعاده دادرسی کافی نیست.
اصل سند باید ضمیمه دادخواست شود تا قاضی بتواند صحت و اصالت آن را بررسی کند.
اگر اصل سند در اختیار اداره یا نهاد دیگری است، باید درخواست استعلام رسمی ضمیمه شود.
۸. عدم ارتباط مستقیم سند با موضوع دعوا
دادگاه تنها اسنادی را میپذیرد که تأثیر مستقیم در نتیجه رأی داشته باشند.
بهعنوان مثال، ارائه فیش بانکی غیرمرتبط یا سند ملکی نامربوط به موضوع، نمیتواند مبنای اعاده دادرسی باشد.
بنابراین قبل از طرح درخواست، باید توسط وکیل متخصص اعاده دادرسی بررسی شود که آیا سند واقعاً در سرنوشت حکم مؤثر است یا خیر.
۹. نداشتن وکیل متخصص در تنظیم دادخواست
اعاده دادرسی از پیچیدهترین فرآیندهای حقوقی است. بسیاری از دادخواستها صرفاً به دلیل اشتباه در تنظیم متن و استناد قانونی رد میشوند.
برای مثال، اشتباه در اشاره به بند صحیح ماده ۴۲۶ یا ۴۲۷ میتواند کل پرونده را از بین ببرد.
به همین دلیل توصیه میشود از ابتدا با وکلای باتجربه گروه حقگرا مشورت شود.
۱۰. استفاده از سند مجعول یا مشکوک به جعل
اگر دادگاه در بررسی ارائه سند مکتوم به وجود نشانههایی از جعل یا تغییر برسد، نه تنها اعاده دادرسی رد میشود، بلکه متقاضی با اتهام جعل سند یا استفاده از سند مجعول روبهرو خواهد شد.
در چنین مواردی، لازم است اصالت سند از طریق کارشناسی رسمی دادگستری تأیید شود.
نکته تکمیلی: تفاوت با مهلت فرجامخواهی
بسیاری از مخاطبان سایت حقگرا این سؤال را میپرسند که آیا در صورت کشف سند مکتوم، باید فرجامخواهی کرد یا اعاده دادرسی؟
پاسخ این است که اگر رأی قطعی شده باشد، فقط راه اعاده دادرسی باز است.
پیشنهاد میکنیم مقالهی زیر را نیز مطالعه کنید:
👉 مهلت فرجامخواهی چه زمانی است؟