استرداد جهیزیه

یکی از موضوعات مرسوم در نواحی مختلف کشور جهیزیه ای است که در قالب وسایل و لوازمی از طرف زن به منزل مشترک برده می شود . مالکیت این لوازم و وسایل متعلق به زن است و به همین دلیل در صورتی که به هر دلیلی بخواهد می تواند آنها را مسترد کند . اما معمولا این قضیه زمانی اتفاق می افتد که زن و مرد بخواهند از هم جدا شوند و به علت اختلافات ناشی از دعوای طلاق ، فرایند استرداد جهیزیه نیز با دشواری هایی روبرو می شود . به همین مناسبت در این مقاله به دنبال این هستیم تا استرداد جهیزیه و روش های استرداد جهیزیه را شرح دهیم .

بیشتر بدانیم :آشنایی با انجام طلاق توافقی و مراحل انجام آن

استرداد جهیزیه چیست

به لحاظ قانونی ، زنان تکلیفی به فراهم کردن وسایل زندگی ندارند و در واقع جهیزیه هدیه ای است که خانواده دختر به او برای شروع زندگی می دهند ؛ لذا بر اساس مواد قانونی از جمله ماده ۱۱۰۷ قانون مدنی تهیه وسایل زندگی جزء نفقه می باشد که بر عهده شوهر است .
واضح است که زن مالک وسایل و لوازمی است که با خود به منزل مشترک می برد و این اموال تحت عنوان امانت در اختیار مرد است و بدین لحاظ ، وی تنها حق استفاده از آنها را دارد . در صورتی که مرد در استفاده از این وسایل تعدی و تفریط کند ، یعنی به آنها آسیب برساند و یا از بین ببرد ، زن می تواند در دادسرا علیه او اقدام به شکایت کیفری کند .
قواعد مربوط به جهیزیه در مقررات قانونی مورد پیش بینی قرار نگرفته است و بدین لحاظ کاملا تابع عرف می باشد . اما اقدام قانونی جهت استرداد جهیزیه در حال حاضر نیازمند دادخواست استرداد جهیزیه به دادگاه خانواده و یا شورای حل اختلاف می باشد . چرا که دعوای استرداد جهیزیه نیز مانند هر دعوای دیگری نیازمند اثبات از طریق یکی از ادله اثبات دعوی است که بر اساس آن زن باید ثابت نماید که وسایلی را تحت عنوان جهیزیه به منزل شوهرش برده است .
استرداد جهیزیه به شیوه قانونی مسئله ای مهم است ؛ به دلیل اینکه در صورتی که زن بدون اطلاع و هماهنگی با شوهر اقدام به این امر کند ، یکی از مسائلی که ممکن است پیش بیاید این است که مرد شکایت سرقت از وسایل منزل را بر علیه زن مطرح نماید . به همین خاطر بایستی به روش قانونی برای استرداد جهیزیه اقدام کرد . بعلاوه اینکه بهتر است که استرداد جهیزیه در حضور شاهدانی صورت پذیرد تا این مشکل مرتفع شود .

 

مجموعه دفتر وکالت حق گرا

 

پیشنهاد ما در موسسه حقوقی حق گرا به شما اینست که در صورتی که با مشکل استرداد جهیزیه مواجه هستید با مراجعه به یکی از نزدیکترین  دفتر وکالت حقوقی حق گرا در شمال ، دفتر وکالت شرق و یا دفتر وکالت حقوقی شعبه غرب  تهران که آدرس آنها در ذیل صفحه آمده از مشاوره وکلای پایه یک و قاضی های بازنشسته ما برخوردار شوید و یا با شماره تلفن همراه ۰۹۱۹۹۰۷۵۹۶۶تماس برقرار نمائید

روش های استرداد جهیزیه

استرداد جهیزیه به سه روش امکانپذیر است .
حالت اول ناظر بر زمانی است که طرفین در مورد اینکه جهیزیه متعلق به زن است و حق بردن آنها را دارد توافق دارند که بدون هیچگونه مشکلی این امر انجام می شود و از فرایند طولانی دادرسی اجتناب می شود .
روش دوم استرداد جهیزیه در صورت وجود لیست جهیزیه است . زمانی که خانواده زن بنا به رسم معمول ، اقدام به تهیه سیاهه یا لیست جهیزیه کرده اند ، استرداد جهیزیه فرایندی قانونی را طی می کند و معمولا به نتیجه می رسد .
اما در صورتی که لیست جهیزیه یا سیاهه موجود نباشد ، اثبات دعوای استرداد جهیزیه بدون سیاهه و به نتیجه رسیدن آن کمی دشوار می شود . به این دلیل که سند سیاهه موجود نمی باشد . در این حالت ، تنها می توان به شهادت شهود استناد نمود که بررسی و تشخیص ارزش شهادت شاهدان کاملا به نظر قاضی بستگی خواهد داشت .

بیشتر بدانیم :آیا در مورد جهیزیه می توان علیه شوهر شکایت کرد.

بیشتر بدانیم : مراکز حل اختلاف


 

جهیزیه به اموالی گفته می‌شود که در هنگام ازدواج، خانواده دختر به وی هدیه می‌دهند تا با خود به خانه شوهر ببرد. از واژه جهیزیه در قانون مدنی تعریفی به میان نیامده است و اساسا تهیه وسایل زندگی طبق ماده ۱۱۰۷ قانون مدنی جزو نفقه بوده و بر عهده شوهر است و زن در این مورد هیچ تکلیف شرعی و قانونی ندارد. با این وجود، در تمام خانواده‌ها به صورت یک سنت الزام‌آور اجتماعی، مرسوم است که در حد توانایی، تمام یا بخشی از وسایل مورد نیاز زندگی آینده دختر توسط خانواده وی تأمین شود تا علاوه بر استفاده خود، شوهر نیز از آن استفاده کند.

دکتر رضا ولویون، استاد حقوق دانشگاه علامه طباطبایی و وکیل دادگستری با تاکید بر اینکه جهیزیه، از اموال شخصی زوجه محسوب می‌شود که بعد از ازدواج، به منزل مشترک خود با زوج منتقل می‌کند، اظهار کرد: در حقیقت، زوجه این اقدام را با هدف نشان دادن صمیمیت، تعاون و همکاری خود با زوج برای آغاز زندگی مشترک، انجام می‌دهد.

 

وی با بیان اینکه در مواردی، قبل از آغاز زندگی مشترک زوجین و قبل از انتقال جهیزیه، این وسایل با تنظیم سیاهه و فهرست از سوی زوجه و خانواده وی و اخذ امضا و رسید از شوهر، به منزل مشترک منتقل می‌شود، گفت: این اقدام بر مالکیت زوجه نسبت به جهیزیه دلالت دارد و عقدی امانی محسوب می‌شود.

 

زوج مسئول نگهداری از جهیزیه نیست

این استاد دانشگاه علامه طباطبایی با بیان اینکه اموال جهیزیه، در عین حال که متعلق به زوجه است، در اختیار هر دوی زوج و زوجه قرار دارد، ادامه داد: به بیان دیگر، زوج با کسب اجازه از همسرش، حق استفاده از این وسایل، در کنار زوجه را پیدا می‌کند.

وی با بیان اینکه زوج مسئول نگهداری از جهیزیه نیست و تنها امکان استفاده از آنها را دارد، عنوان کرد: در حقیقت، استفاده زوجه از وسایل جهیزیه، برای وی نوعی حق انتفاع محسوب می‌شود که به واسطه آن می‌تواند به رایگان از منافع آنها استفاده کند.

ولویون با بیان اینکه مالکیت عین و منفعت، متعلق به زوجه بوده و شوهر، تنها منتفع است، اظهار کرد: این موضوع بدین معنا است که در صورت انحلال نکاح، به هر دلیلی، زوجه می‌تواند در صورت بقای اموال جهیزیه متعلق به خود، آن را مطالبه کند. چرا که برخی اموال، پس از انحلال نکاح، به صورت سالم باقی مانده و بعضی دیگر از آنها مستهلک می‌شوند و به همین دلیل، دیگر قابل استفاده نیستند.

وی در مورد فروش جهیزیه توسط شوهر نیز بیان کرد: این اقدام از سوی شوهر، فروش مال غیر محسوب می‌شود، چرا که زوج حق مالکیتی بر عین و منفعت جهیزیه ندارد و به همین دلیل در صورت انجام این اقدام، مسئولیت دارد و در صورت تلف شدن، ضامن است.

فروش جهیزیه توسط شوهر، خیانت در امانت است

این حقوقدان بیان کرد: طبق قانون، شوهر اجازه فروش جهیزیه زن را ندارد زیرا این اموال به زن تعلق دارد و شوهر فقط تا زمان بقای زندگی مشترک حق استفاده از این اموال را دارد نه فروش آنها را. این در حالی است که زن حق دارد این اموال را از زندگی مشترک خارج کند، چون این اموال به او اختصاص دارد و هر مالکی حق هر گونه دخل و تصرف نسبت به اموال خود را دارد. این وکیل دادگستری گفت: البته همانطور که گفته شد، گاهی اوقات اتفاق می‌افتد که برخی از مردان اقدام به فروش جهیزیه همسرانشان می‌کنند که باید این‌گونه توضیح داد که اگرچه با فروش این اموال توسط شوهر، او مسئولیت جبران خسارت و برگرداندن عین یا مثل یا قیمت آنها را دارد اما چون رابطه زمانی بین زوج و زوجه برقرار نیست، فروش این اموال از سوی شوهر خیانت در امانت محسوب نمی‌شود چون صورت‌برداری اموال و دریافت امضا از زوج در فهرست جهیزیه، بر رابطه امانی بین آن دو دلالت نمی‌کند بلکه فقط برای اثبات مالکیت نسبت به آنها است. به طوری که در صورت بروز اختلاف، مورد استناد قرار گیرد. به همین دلیل است که فروش این اموال از سوی شوهر می‌تواند از سوی دادسرا و دادگاه به عنوان فروش مال غیر مورد رسیدگی قرار گیرد.

 

استرداد جهیزیه توسط زوجه

وی در مورد درخواست استرداد جهیزیه توسط زوجه نیز عنوان کرد: همانطور که اشاره شد، عین و منفعت اموال جهیزیه متعلق به زوجه است که با آغاز زندگی مشترک، در ید زوج نیز قرار می‌گیرد چون به طور معمول، این شوهر است که مسکن مشترک برای زندگی مشترک را تهیه می‌کند و جهیزیه نیز به این منزل منتقل می‌شود. به همین دلیل در صورت انحلال عقد نکاح، زوجه می‌تواند اعلام کند خواهان استرداد جهیزیه است.

این استاد دانشگاه علامه طباطبایی با بیان اینکه ید زوج، ید امانی و انتفاعی است و تبدیل به ید ضمانی می‌شود، افزود: این موضوع بدین معنا است که با انحلال نکاح، زوج دیگر حق استفاده از جهیزیه را ندارد و قانونا و شرعا مکلف به استرداد آن است.

وجود حق باید به یکی از طرق ادله اثبات دعوا، ثابت شود

ولویون ادامه داد: در صورتی که زوج از استرداد جهیزیه امتناع کند، این استنکاف و خودداری، ممانعت از حق مالکانه زوجه محسوب می‌شود و زوجه می‌تواند این موضوع را از طریق دادگاه پیگیری کند.

وی اضافه کرد: دعوای استرداد جهیزیه همانند هر دعوای حقوقی دیگر نیاز به اثبات بردن و تحویل جهیزیه به منزل داماد و بقای آن از طرف مدعی دارد و وجود حق باید به یکی از طرق ادله اثبات دعوا، ثابت شود. معمولاً مشکل از آنجایی آغاز می‌شود که لیست جهیزیه موسوم به “سیاهه” وجود نداشته باشد زیرا در نزد بیشتر خانواده‌ها گرفتن رسید از زوج هنگام بردن جهیزیه، بی‌اعتمادی به وی در اوایل ازدواج تلقی می‌شود.

این حقوقدان با اشاره به ماده ۶۳ قانون اجرای احکام مدنی اظهار کرد: در دعوای استرداد جهیزیه می‌توان به این ماده استناد کرد که بیان می‌دارد: از اموال منقول موجود در محل سکونت زوجین آنچه معمولاً و عادتاً مورد استفاده اختصاصی زن باشد، متعلق به زن و آنچه مورد استفاده اختصاصی مرد باشد، متعلق به شوهر و بقیه از نظر مقررات این قانون مشترک بین آنان محسوب می‌شود مگر اینکه خلاف آن ثابت شود.

 

 

جریان رسیدگی به دعوای استرداد جهیزیه

وی اضافه کرد: دادگاه جلسه‌ای را برای رسیدگی تعیین کرده و پس از شنیدن اظهارات طرفین، چنانچه ادعای زن مورد قبول شوهر واقع شد، شوهر را ملزم به استرداد این اموال می کند. در غیر این صورت، قرار استماع شهادت شهود صادر می‌شود و در وقت معین افرادی که ذیل استشهاد را امضا کرده‌اند، به دادگاه مراجعه و مشاهدات خود را بیان می کنند. در صورتی که این اظهارات، مقبول واقع شود حکم به استرداد جهیزیه صادر خواهد شد و چنانچه زوج از اجرای حکم دادگاه امتناع کرد، از طریق اجرای احکام دادگستری نسبت به استرداد جهیزیه اقدام خواهد شد.